ازدواج نكرده ، بلكه آدم ممتثلى است و جهالت منشأ اين ازدواج شده است و جهالتى كه عرفاً عذر محسوب مىشود ، غفلت و جهل مركب است و مكلف در موارد احتياط يا استصحاب عده معذور نيست . همچنانكه در روايت ابن سنان آمده است كه « ليس العالم و الجاهل فى هذا سواء فى الإثم » « 1 » و جاهل بىگناه يا غافل است يا جاهل مركب ، و شاك را شامل نمىشود . خلاصه مراد از جهالت ، جهالتى است كه عرفاً عذر به حساب مىآيد و به قرينه مقابله علم « بما انه منجز » در موضوع حرمت ابدى اخذ شده است . بر اين اساس تمامى منجزات حرمت ابدى مىآورند پس ، هم امارات و هم اصول تنزيلى ، مانند استصحاب عده و هم اصول غير تنزيلى مانند اصالة الاحتياط ، موجب حرمت ابدى مىشوند .
يعنى همه مواردى كه مكلف در حالى كه احتمال مىداده ، زن معتده باشد ، بدون عذر شرعى ازدواج كرده و بعداً معلوم شده كه زن در عده بوده است ، حرام ابدى مىشود و موارد علم اجمالى و استصحاب عده نيز از اين قبيل است .
بنابراين ، به نظر ما همانطورى كه مرحوم سيد فرموده ، اگر استصحاب عده داشته باشد بعد هم كشف شود كه واقعاً در عده بوده ، حرمت ابدى مىآورد . البته اگر كشف هم نشد ، بايد در مقام ظاهر ، زن را محرم ابدى بدانيم . بلى در صورتى كه كشف خلاف شد و معلوم شد كه در عده نبوده ، حرام ابدى نيست .
مرحوم سيد در ادامهء مسأله 5 مىفرمايند : « و اذا تزوجها به اعتقاد خروجها عن العدة او من غير التفات اليها ثم اخبرت بانها كانت فى العدة فالظاهر قبول قولها و اجراء حكم التزويج فى العدة فمع الدخول بها تحرم ابداً » .
مرحوم سيد « ره » مىفرمايد : اگر بعد از ازدواج ، زن خبر دهد كه هنگام ازدواج او در عده بوده است ، احكام تزويج در عده - / از بطلان نكاح و حرمت ابدى - / جارى مىشود .
مرحوم آقاى نائينى « ره » و مرحوم آقاى بروجردى « ره » در اين مسأله توقف نموده
هامش
( 1 ) جامع الاحاديث 20 ص 445 كتاب النكاح باب 7 از ابواب ما يحرم بالتزويج ، حديث 3