التفات است ، اما كسى كه نمىداند زن در عدّه است چه جاهل به موضوع باشد و چه جاهل به حكم از باب اينكه حدود عدّه را نمىداند « 1 » چنين شخصى جهلش عن التفات است . لذا اشكال ما وارد نيست -
4 ) يادآورى اشكال حاج شيخ « ره » در درر الفوائد :
اما اشكالى كه مرحوم حاج شيخ در درر مطرح كرده بودند در ظاهر وارد مىباشد . البته ممكن است بعداً پاسخى به آن بدهيم . ايشان مىفرمايند ؛ چه در مورد جهل به اصل حكم و چه جهل به مصداق ، با فرض تحقيق و تفحص كردن جهل مرتفع مىشود ، لذا اين روايت كه مرد را جاهل فرض كرده ، بايد حمل به فرد نادر و غير غالب شود .
ب ) : بيان مرحوم حاج شيخ در معناى روايت :
1 ) ايشان روايت را طور ديگرى معنا كردهاند :
مىفرمايند : جهل به حرمت ، همان شبهه حكميه تحريميه است و جهل به معناى جهل به حرمت وضعى است يعنى نمىداند كه شارع ، عدّه را موضوع براى حرمت ابدى قرار داده است . بر اين اساس ، كسى كه جاهل به حرمت تكليفى است ، قدرت بر احتياط ندارد چون جهل در اين فرض حمل بر غفلت مىشود و كسى كه غافل بوده و مخالفت تكليف كرده ، ديگر نمىتواند آن را تدارك كند چون كارى است كه انجام شده و واقعيت عما هو عليه منقلب نمىشود . اما كسى كه جاهل به حرمت وضعى بوده قادر بر احتياط است ، به اين معنا كه وقتى كه فهميد اين زن حرمت ابدى دارد و عقد باطل بوده است مىتواند احتياط كند و از آن زن اجتناب نمايد ، هر چند شارع ارفاقاً احتياط را لازم نكرده است و او را معذور دانسته است .
هامش
( 1 ) در بحث عده ، اختلافات متعددى وجود دارد كه هر يك مىتواند منشأ شبهه حكميه شود ، مثل اينكه ندانيم اين زن بايد عدّه را به ماه حساب كند يا به سه قرء ، خود قرء هم محل بحث است كه طهر معنا كنيم يا حيض و مانند آن ، لذا تعبير « جهالته انها فى العدة » با شبهه حكميه سازگار است و مرحوم شيخ هم در رسائل اين را دارد .