را كه مىگيرد ايشان را در حالتى كه ايشان در بازارها و در كارهاى دنياى خود مشغول به مخاصمه و منازعه نمودن با يكدگر مىباشند ، پس همگى در همان موضع و مكان خود مىميرند و نمىتوانند كه وصيّتى بنمايند و نه به سوى اهل و عيال خودشان رجوع كنند . اين بيان نفخهء اولى است و بعد بيان نفخهء ثانيه نمودهاند و فرمودهاند كه دميده مىشود در صور مرتبهء دوم ، پس ناگاه ايشان از قبرهاى خود به سوى امر پروردگار خودشان شتابان مىگردند و مىگويند اى واى بر ما كه درآورد ما را از مرقد ما ، بعد خودشان مىگويند كه اين همان وعدهاى است كه خداوند به آن وعده داده بود و راست گفتند پيغمبران ، بعد خداوند مىفرمايد كه اين نفخه نيست مگر صيحهء واحده ايضا ، پس ناگاه ايشان جميعشان در نزد ما حاضرشونده مىباشند و از حضرت صادق عليه السّلام مروى است در يك روزى جبرئيل آمد و رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم را همراه خود برد به قبرستان بقيع و رسيد به يك قبرى و ندا نمود صاحب آن قبر را و گفت : « قم باذن اللّه » پس بيرون آمد مردى سفيد سر و محاسن سفيد و پاك مىنمود خاك را از سر و صورت خودش و مىگفت كه « الحمد للّه و اللّه اكبر » ، پس جبرئيل به آن گفت كه برگرد به موضع خود ، بعد از آن رسيد به قبر ديگرى و ندا نمود صاحب آن را و گفت : « قم باذن اللّه » پس بيرون آمد مردى سياهروى و مىگفت : « يا حسرتا و يا ثبورا » پس گفت به آن برگرد به موضع خود بعد از آن عرض نمود به پيغمبر كه به اينطور محشور مىشوند مردمان در روز قيامت و كفّار اين قول را و مؤمنين آن قول را مىگويند « 1 » .
على الصباح قيامت چو سر ز خاك برآرم * به گفتوگوى تو خيزم به جستوجوى تو باشم
و امّا طريقهء دو نفخه ، پس چنانكه مروى است از جناب امام زين العابدين عليه السّلام در وقتى كه شخصى سؤال نمود كه يابن رسول اللّه چگونه دميده مىشود در صور پس آن حضرت فرمودند كه امّا نفخهء اولى پس خداوند امر مىفرمايد اسرافيل را پس فرود مىآيد به سوى زمين و با آن صورى است كه آن را يك سر مىباشد كه محلّ و موضع
هامش
( 1 ) . تفسير القمّي ، ج 2 ، ص 253 و بحار الأنوار ، ج 7 ، ص 39 ، ح 7 و 8 .