اعمال المؤمن يصون بها نفسه اخوانه عن الفاجرين قضاء حقوق الاخوان اشرف اعمال المتقين » « 1 » و از آن جمله اين حديث است كه « ان التّقية يصلح اللّه لها امّة و كصاحبها مثل ثواب اعمالهم و تركها اهلك امّة و تاركها شريك من اهلكهم » « 2 » .
و از اينجا واضح و محقق شد كه صلح جناب امام حسن عليه السّلام و عزلت نمودن حضرات ائمه عليهم السّلام و غيبت ايشان و محاربه نمودن جناب امام حسين عليه السّلام و خود را به كشتن دادن و صلح نمودن پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم با اهل مكه و با سايرين فرق ، مجموع از جهت حفظ دين و اصلاح امور مؤمنين بوده است و مىباشد لا غير و از اينجا است كه فرمودند كه « لو لا صلح الحسن و حرب الحسين لخربت الدين » « 3 » و لكن در حق ايشان غالبا اين قسم از تقيه را به اسم مدارات و رفق مىنامند و ثمرهء آن خاموش نمودن فتنه و خوشى زندگانى است و از اينجاست كه جناب پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فرمودند كه « مداراة النّاس نصف الايمان و الرّفق بهم نصف العيش » « 4 » ، يعنى مدارات نمودن با جهلهء مردمان نصف ايمان است و به رفق و نرمى با آنها سلوك نمودن نصف زندگانى كردن است و خداوند را از اين جهت مسمّى به اسم رفيق فرمودند ؛ چونكه در امور با بندگان به رفق و نرمى سلوك مىفرمايد نه به شدّت و تعجيل و حرج و تنگى ، خلاصه جناب پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم و ائمه عليهم السّلام با شيعيان و امّتان و به جهت خير و صلاح ايشان نهايت تقيّه و مدارات و تحمّل و مرافقت به كار بردند و نهايت كرم فرمودند و از نفس خود و دين خود تشويش و تقيّه نداشتند و همه به جهت صلاح امّت و شيعيان مىبود .
نيكى پير مغان بين كه چو ما بدمستان * هرچه كرديم به چشم كرمش زيبا بود
و بدانكه هرقدر كه ظهور دولت حق نزديكتر مىشود غلبه جهل شديدتر مىشود ؛ چونكه هرقدر كه زمان به ظهور دولت ثانيه حق نزديكتر مىشود از زمان ظهور دولت اوّليّه آنكه زمان پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم بود دور تر مىشود و از اين جهت فتنه و
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . اين جمله روايت نيست .
( 4 ) . اصول كافي ، ج 2 ، ص 117 ، ح 5 .