و از اينجا معلوم شد كه تقيّه نمودن آن جنابان هرچند كه از جهت حفظ نفس بوده است بالاخره و در مآل امر ايضا از جهت حفظ نمودن دين شيعيان بوده است و محقّق است كه نفس را در دار دنيا مصرفى نمىباشد مگر مصرف ديندارى و اطاعت نمودن خداوند و از اينجا است كه امام جعفر صادق عليه السّلام فرمودند كه « اتّقوا على دينكم و احجبوه بالتّقية فانّه لا ايمان لمن لا تقيّة له » « 1 » ، يعنى بپرهيزيد و اجتناب نماييد از جهلهء زمان از جهت محافظت نمودن بر دين خودتان و محجوب و مستور بداريد دين خود را به واسطهء تقيّه نمودن ، پس به درستى كه ايمانى نمىباشد و نمىماند از براى كسى كه تقيّه نمىكند و مروى است از جناب پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم كه كسى كه تقيّه ندارد ، دين ندارد و كسى كه دين ندارد ، كافر است و كسى كه كافر است ، جاى او در جهنّم است « 2 » ، پس نفس اين كس بعد از تحقق كفران چه خاصيتى دارد كه او را به تقيّه نمودن محفوظ بدارند بلكه تقيّه نمودن غير آن جنابان ايضا از جهت حفظ دين اخوان و برادران ايمانى است ايضا و بلا و فتنه يك نفس بالنّسبه به صد نفس مثلا به مراتب اسهل و ايسر است و از اينجا است كه در اكثر احاديث كه ذكر تقيّه شده است ذكر حقوق اخوان ايضا به آن نموده شده است و تصريح نموده شده است ايضا به آنكه تقيّه نمودن از جهت محافظت نمودن بر اخوان و برادران ايمانى است از آن جمله اين حديث است كه « استعمال التّقيّة لصيانة الاخوان فان كان هو يحمى الخائف و هو من شرف خصال الكرم و المعرفة بحقوق الاخوان من افضل الصّدقات و الزّكوة و الحجّ و المجاهدات » « 3 » و از آن جمله « يغفر اللّه تعالى للمؤمنين من كل ذنب يطهر منه فى الدّنيا و الاخرة ما خلا ذنبين ترك التقيّة و تضييع حقوق الاخوان » « 4 » و از آن جمله است اين حديث كه « اشرف اخلاق الائمة و الفاضلين من شيعتنا استعمال التّقية حفظ حقوق الاخوان » « 5 » و از آن جمله اين حديث است كه « التّقية من افضل
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 218 ، ح 5 ؛ بحار الأنوار ، ج 24 ، ص 112 ، ح 4 و وسائل الشيعة ، ج 16 ، ص 205 ، ح 7 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 16 ، ص 212 ، ح 30 ، با مختصرى اختلاف .
( 3 ) . جامع الأخبار ، ص 95 .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . همان .