فيه در اينجا ، همان فساد قلوب و دلها است كه محلّ نيات است و از فساد و صلاح آنها است كه فساد و صلاح اعمال لازم مىآيد از آنجا كه محقّق است و مضمون حديث مشهور نبوى است كه « انّما الاعمال بالنّيات » « 1 » . يعنى اين است و جز اين نيست كه كيفيّات و فساد و صلاح اعمال به كيفيّات و فساد و صلاح نيّات بسته است و لازم آنها است ، پس اگر نيّات شرور و مفاسد است اعمال ايضا شرور و مفاسد مىشود هرچند كه در صورت خيرات و مصالح و بر وفق شريعت باشد و اگر نيّات خيرات و مصالح است اعمال ايضا خيرات و مصالح مىباشد هرچند كه در صورت به شرور و مفاسد و بر خلاف شريعت بنمايد .
آنچه يار سر و بالا مىكند * گر همه زشت زيبا مىكند
و آنچه را بيگانه با ما مىكند * گر همه زيباست بىجا مىكند
و از براى هركسى است هرچه نيّت و قصد داشته است نه هرچيزى را كه در ظاهر به عمل آورده است چنانكه ايضا فرمودهاند كه « انّما لكلّ امرء مانوى » « 2 » ؛ يعنى براى هر مردى است آنچه را كه او نيت كرده است و در دل داشته است و خداوند ايضا فرموده است كه
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدى سَبِيلًا
« 3 » ؛ يعنى بگو و بيان بفرما اى پيغمبر كه هركسى از بندگان عمل مىنمايد در عالم قوالب و جوارح خود بر وفق طريقه و كيفيّتى كه در عالم قلب و سريرت اوست و طريقه و كيفيّت سريرت اين كس بر ديگران مخفى است و پروردگار شما عالمتر است به هركسى كه آن هدايت يابندهتر است به راه حقّ و نيّت او صحيحتر و صالحتر مىباشد و بنابراين و بر آنچه محقّق شد به مضمون احاديث و آيات مذكوره ، مشاهد و محسوس است ايضا كه در اين زمانها كه زمان دولت باطل ابليسى و غلبهء جهل است ، قلوب كه محلّ نيّات است ، فاسد شده است و مردمان همگى ميل به سفليّات فانيّه و مقاصد غير صحيحه نمودهاند
هامش
( 1 ) . عوالي اللئالي ، ج 2 ، ص 190 ، ح 79 و بحار الأنوار ، ج 64 ، ص 111 ، ح 21 و ج 67 ، ص 210 ، ح 32 و ص 211 ، ح 35 و ص 212 ، ح 40 و ص 249 ، ح 24 .
( 2 ) . عوالي اللئالى ، ج 2 ، ص 191 ، ح 81 .
( 3 ) . إسراء : 84 .