تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي ) — صفحة 242

مساهمون:

ص٢٤٢
شاه بود سكنى داشت و ترجمهء حالش در هيچ تذكره و تاريخى ضبط نشده و حتى ديوان اشعارش نيز تاكنون به دست نيامده است . فقط محمد بن على مشهور به « ابن خاتون » كه از علما و دانشمندان عصر خود بود در مقدمهء شرح جامع عباسى از او نام برده و نوشته است كه برهان به سال 1054 ق . به خواهش وى حواشى جامع عباسى را به شكل كتابى جمع كرده است . روان‌شاد على اصغر حكمت در مقدمهء برهان قاطع و لغت‌نامه دهخدا از بعض مراجعى كه محتمل است در مطاوى آنها اشاراتى به زندگى صاحب ترجمه باشد چنين ياد كرده‌اند : « از ترجمه احوال و تاريخ زندگانى او نظر به قلت منابع تاريخى موجود اطلاع جامعى در دست نيست نويسندگان فهرستها و « كاتالگها » نيز شرح احوال او را به تفصيل ننوشته‌اند . بايد كتابهايى مانند تاريخ مآثر قطب‌شاهيهء محمودى تأليف محمود بن عبد اللّه نيشابورى ، حديقة السلاطين تأليف عبد اللّه الشيرازى الصعيدى ( در شرح احوال عبد اللّه قطب شاه معاصر مؤلف ) ، تاريخ قادرى تأليف ميرزا قادر خان منشى ، تاريخ هالهء قطبيه يا تاريخ سوانح دكن ، و ديگر كتب كه در باب رجال علم و ادب دكن نوشته شده است مطالعه نمود و تفحص و تجسس كرد ، شايد بتوان اشاراتى در ترجمهء احوال مؤلف به دست آورد ولى متأسفانه دسترس به اين كتب . . . فعلا ميسر نيست » . خلاصه : برهان تبريزى با تأليف فرهنگ جامع و معروف خود شهرت بيشترى كسب كرده است و او را قبل از اينكه سخنور بشناسيم ، فرهنگ‌نويس مىدانيم . وى « برهان قاطع » را به سال 1062 هجرى قمرى در هند به نام عبد اللّه قطب شاه ، شهريار حيدرآباد دكن تأليف كرد . و در مقدمهء آن اين دو بيت را نوشت :
اى راهنما به هر زبان در افواه * از نام تو بردند زبانها به تو راه يزدان و كرسطوس چو تانگرى و ، آله * لا حول و لا قوة إلّا باللّه
و در تاريخ اتمام آن چنين گفت :
چو برهان از سر توفيق يزدان * مر اين مجموعه را گرديد جامع پى تاريخ اتمامش قضا گفت * ( كتاب نافع برهان قاطع )
1062 اين فرهنگ بارها در هند و ايران به چاپ رسيده است آخرين طبع منقّح آن در 4 جلد به
سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي ) — صفحة 242 | عزيز دولت آبادى