تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي ) — صفحة 49

مساهمون:

ص٤٩
با صداى بلند فرياد مىزدم : ليلى ، ليلى * كوه در پاسخم صدا زد مجنون ، مجنون اى « صفى » اين چه دل ديوانه‌ايست ، ايواى ، ايواى * در اين باغ سروهائى بودند موزون ، موزون
( ياد ياران ، ص 49 ) مؤلف دانشمندان آذربايجان در پايان شرح حال شيخ بزرگوار اشاره كرده است كه : « بقايى و غريبى نيز در تذكره‌هاى پارسى و تركى خودشان شرح حال مفصلى از وى نوشته و كتابى به عنوان « قرامجموعه » به حضرت شيخ نسبت داده و گفته‌اند نسخهء آن مجموعه جز در خزانهء كتب سلاطين صفويه در جاى ديگر موجود نيست و غريبى مزبور استطرادا قسمتى از محتويات آن را نيز ذكر كرده است » ص 234 . ناگفته نماند كه شادروان تربيت كليهء سرگذشتهايى را كه از تذكرهء لطائف الخيال نقل كرده صاحب آن را به اشتباه « بقايى » معرفى نموده است به‌طورىكه ذيل نام زماناى حناتراش آورده است كه « بقايى تفرشى در تذكرهء موسوم به لطائف الخيال تأليف خود چنين مىنويسد ) ( ص 166 ) . در ذيل نام شرف‌زرد ( ص 192 ) و محمد صالح صوفى ( ص 217 ) نيز همين عبارت را تكرار نموده است . و اين تذكرهء لطائف الخيال كه او از آن بهره برده از آن كتابخانهء ملك و تأليف محمد بن محمد شيرازى متخلص به عارف مؤلفهء 1076 - 1078 هجرى قمرى است . ( تاريخ تذكره‌ها ، ج 2 ، ص 87 - 105 ) و بقايى تفرشى صاحب تذكرهء ابو البقا ، تذكرة الشعرايى به اسم « لطائف الخيال » ندارد . ( تاريخ تذكره‌ها ، ج 1 ، ص 169 ) اين اشتباه و تخليط مرحوم تربيت سبب گمراهى برخى از تذكره‌نويسان از جمله آقا بزرگ طهرانى شده و او در « الذريعة ، ج 9 ، ص 139 » ذيل ديوان بقايى تفرشى نوشته است : « للميرابى البقاء محمد عارف التفرشى ، الذى الّف تذكرة « لطائف الخيال » بعد ( 1050 ) كما يظهر من دجا : ( دانشمندان آذربايجان ) ص 166 ، 192 » . ( صفوة الصفا - روضات الجنان ، ج 1 ، ص 223 - 270 - سلسلة النسب صفويه ، ص 1 - 38 - رياض العارفين ، ص 100 - 101 - دانشمندان آذربايجان ، ص 231 - 234 - تاريخ ادبيات ايران ، ادوارد برون ، ج 4 ، ص 29 - 34 - لغتنامهء دهخدا ، « صفى الدّين اردبيلى » ، ص 267 - 268 - فرهنگ سخنوران - آذرى يا زبان باستان آذربايجان ، ص 40 - 47 - نشريهء دانشكدهء ادبيات تبريز ، سال 7 ، ش 4 ، ص 461 - 466 - چهرهء آذرابادگان در آيينهء تاريخ ايران ، ص 214 - 230 )