وبعضي وبعضي از مجتهدين در اين صورت گفته اند كه اگر مدعى يك قسم بخورد ثابت مىشود وسنت است
كه حاكم شرع پيش از قسم دادن ايشان را وعظ گويد وآيا در اين قسم خوردن پى در پى پنجاه قسم
شرط است يا نه مجتهدين را در اين خلاف است وحاضر بودن مدعى عليه در وقت قسم خوردن
پيش شيعه شرط نيست ودر قسم خوردن شرط است ذكر كردن كشنده وكشته شده ومخصوص
بودن كشنده وشريك بودن أو ونوع كشتن أو از عمد وخطا وشبه به عمد فصل چهارم
در احكام قصاص واستيفاى آن بدان كه هر گاه در كسى شرايط قصاص متحقق شود وكسى را
بكشد قصاص بر أو لازم مىشود واگر چه كسى أو را به اكراه بر آن داشته باشد اما اگر طفل غير
مميز وديوانه را به اكراه كسى بر كشتن دارد يا مأمور گرداند در اين صورت قصاص بر امر كننده است
نه بر ايشان واگر جماعتى بر كشتن شخصي شريك باشند ولى مقتول مىتواند كه همه را بكشد
وزيادتى خونبهاى ايشان را به ورثه ايشان دهد واگر دو زن يك مرد را بكشند هر دو را به عوض
مرد مىكشند چه دو زن به عوض يك مرد حساب مىشود واگر يك زن مردى را بكشد آن زن را
به عوض مرد مىكشند وآيا نصف خونبهاى مرد را مىگيرند خلاف است أقوى آنست كه چيزى از
أو نمىگيرند واگر دو خنثى مردى را بكشند هر دو را مىكشند ونصف خونبهاى مرد را به ورثه
ايشان مىدهند واگر يك مرد ويك زن مردى را كشته باشند هر دو را مىتوان كشت ونصف
خونبهاى آن مرد را به ورثه أو بايد داد واگر در اين صورت همين مرد را بكشند زن نصف خونبهاى
مرد را به ورثه أو ميدهد واگر همين زن را بكشند مرد نصف خونبهاى أو را ميدهد واگر مردى
زنى را بكشد مرد را به عوض زن مىكشند بعد از آنكه نصف خونبهاى أو را به ورثه أو دهند
واگر بنده آزادى را بكشد آنگاه آزاد شود قصاص لازم است ودر اين صورت ردى نيست
واگر جماعتى از بندگان آزادى را بكشند ولى مقتول مخير است كه همه را بكشد وزيادتى قيمت
ايشان را از خونبهاى كشته شده به آقاهاى ايشان دهد وبنده را در عوض بنده قصاص
لازم است وآيا در بندگان تساوى در قيمت شرط است مجتهدين را در آن خلاف است
واگر بنده وآزادى آزادى را بكشند ولى مقتول هر دو را مىكشد ونصف خونبهاى آزاد را به
ورثه أو ميدهد وزيادتى قيمت غلام را از نصف خونبها به آقاى أو ميدهد وسنت است
حاضر ساختن دو عادل در وقت استيفاى قصاص واعتبار آلت قصاص كه زهر آلود
نباشد خصوصا در قصاص عضوى پس اگر در اين حالت آلت قصاص زهر آلوده باشد ضامن است
جامع عباسى ( فارسي ) — صفحة 434
مساهمون: الشيخ البهائي العاملي
ص٤٣٤