حق الناس وحق الله چون دزدى كردن غايب حكم مىكند بر غايب برد مال اما بر دست
بريدن أو حكم نمىتواند كرد وبه سبب نوشته قاضى كه به قاضى ديگر نوشته باشد حكم نمىتواند
كرد اگر چه مهر كرده باشد اما اگر قاضى قاضى ديگر را به حكم كردن خبر دهد انفاذ حكم
أو مىتواند كرد واگر قاضى به قاضى ديگر گويد كه اين دعوى پيش من ثابت شده است بر آن
ديگرى انفاذ آن لازم نيست فصل سيم در كيفيت حكم كردن حاكم بدان كه هر گاه
مدعى ومدعى عليه دعوى كنند چيزى را كه در دست هر دو باشد وگواه نداشته باشند
حاكم هر يك را بر نفى استحقاق آن ديگرى سوگند ميدهد وبالسويه آن چيز را ميانه ايشان
قسمت مىنمايد وهمچنين است حكم آن اگر هر دو از قسم خوردن امتناع نمايند واگر يكى از ايشان
سوگند خورد وديگرى نخورد حاكم آن را به كسى دهد كه سوگند خورد پس اگر سوگند خوردن آنكس بعد از سوگند
نخوردن آن ديگرى باشد حاكم أو را يك سوگند ميدهد وميانه نفى واثبات جمع مىكند واگر
پيش از قسم خورند آن ديگرى باشد حاكم شرع أو را جهت اثبات قسمي ديگر ميدهد
وهمچنين بالسوية ميانه ايشان قسمت مىكند هر گاه هر دو گواه داشته باشند وآنچه در
دست هر يك باشد حاكم از أو مىگيرد وبه ديگرى ميدهد ( 1 ) واگر يكى از ايشان گواه داشته
باشد آن چيز تعلق به أو دارد با قسم پس اگر يكى از ايشان خانه را متصرف باشد وديگرى را
گواه نباشد قسم متوجه أو است خواه آنكس كه متصرف است گواه داشته باشد وخواه
نداشته باشد وگواه از قسم خوردن أو كافى نيست واگر يكى از ايشان كه متصرف باشد دعوى
جميع آن چيز كند وديگرى دعوى نصف آن كند وگواه داشته باشد حاكم نصف را به كسى ميدهد
كه دعوى كل مىكند بي منازعتي ونصف ديگر را قرعه مىزند ( 2 ) به اسم هر يك كه بيرون
آيد از أو است بعد از آنكه قسم بخورد جهت نفى استحقاق ديگرى واگر از قسم خوردن
امتناع نمايد ديگرى قسم بخورد واگر أو نيز امتناع نمايد نصف را در ميانه ايشان دو
قسم سازد پس مدعى كل سه ربع مىبرد ومدعى نصف يك ربع واگر ايشان گواه نداشته
باشند ميانه ايشان بالمناصفه قسمت مىكند بعد از آنكه مدعى نصف را قسم
بدهد واگر هر دو متصرف باشند وگواه نداشته باشند حاكم آن را ميان ايشان به دو
قسم منقسم مىسازد ومدعى قسم مىخورد وبر مدعى عليه قسم نيست واگر در اين صورت
هر دو گواه داشته باشند حاكم نصف را به مدعى كل ميدهد ودر نصف ديگر چون
هامش
( 1 ) بنابر قول جماعتى وخالى از اشكال نيست صدر دام ظله
( 2 ) قرعه در اين صورت خالى از اشكال نيست صدر دام ظله