خريده باشد آنگاه بر خلاف صفت واقع شود تمام را رد مىتواند كرد نه آنكه بعضي را نگاه
دارد وبعضي را رد كند موضع هفتم خيار غبن وآن چنان است كه هر گاه شخصي متاعي را
بخرد يا بفروشد بعد از آن ظاهر شود كه در وقت عقد آن متاع زيادة از آن يا كمتر از آن
قيمت داشته آن كسى كه مغبون است مخير است در فسخ به سه شرط أول آنكه تصرفى كه مانع رد باشد
در آن متاع ( 1 ) نكرده باشد چون فروختن مشترى وتلف شدن در دست أو وبعضي از
مجتهدين گفته اند كه در اين صورت نيز بايع را مىرسد كه فسخ كند والزام مشترى نمايد
بر رد كردن قيمت متاع يا مثل آن متاع وبعضي از مجتهدين گفته اند كه بايع را در اين صورت
مىرسد كه آن متاعي را كه مشترى فروخته از آن شخصي كه خريده بگيرد دوم آنكه در وقت
خريد وفروخت عالم به قيمت آن نباشد چه اگر در آن وقت عالم باشد اختيار فسخ ندارد
سيم آنكه زيادتى ونقصان فاحش باشد به حسب عرف وعادت پس اگر اندك زيادتى
ونقصان باشد كه در عرف آن را زيادة ونقصان نگويند اختيار فسخ نيست موضع
هشتم خيار عيب وآن ثابت است در هر چيزى كه از خلقت اصلى زيادة يا كم باشد
وآن بر بيست وهشت قسم است أول ديوانه بودن غلام وكنيز دوم برص داشتن
سيم مجذوم بودن چهارم قرن داشتن يعنى در فرج كنيز چيزى باشد كه مانع از
دخول كردن باشد پنجم بر آمدن پشت يا سينه غلام وكنيز ششم گريختن ايشان
به عادت نه آنكه از روى ترس جائى پنهان شوند چه به آن گريختن رد نمىتواند كرد هفتم
خنثى بودن هشتم خصى بودن واگر چه قيمت بدان زيادة شود نهم لنگ بودن دهم
كور يا أحول بودن يا علت سبل در چشم داشتن يازدهم كر بودن دوازدهم كافر
بودن غلام وكنيز هر گاه مشترى شرط اسلام كرده باشد بر قول بعضي ( 2 ) از مجتهدين سيزدهم
نبودن موى بر پشت زهار غلام ( 3 ) چهاردهم مستحق بودن حد يا تعزيرى كه سبب
هلاك شود يا مستحق قتل يا بريدن عضوى باشد پانزدهم موى در سر نداشتن
كنيز شانزدهم خون حيض نديدن كنيز جوان را بقول بعضي هفدهم بودن ثفل
ودرد زيادة بر عادت در روغن وزيت هجدهم حامله بودن كنيز نوزدهم
بيمار بودن اگر چه تب يك روز باشد ( 4 ) بيستم گنديدن دهن بر قول بعضي از مجتهدين
بيست ويكم زنا كار بودن غلام وكنيز بر قول بعضي از مجتهدين بيست ودوم
هامش
( 1 ) پيش از ظاهر شدن غبن وأحوط تصالح وتراضى است صدر دام ظله العالي .
( 2 ) موارد از جهت عيب است والا ردا از جهت تخلف شرط ظاهرا مانعى ندارد صدر دام ظله .
( 3 ) ظاهرا تفاوتى ميان غلام وكنيز نيست صدر دام ظله .
( 4 ) بنابر مشهور صدر دام ظله .