عقد بيع شرط سقوط خيار مجلس نكرده باشند چه اگر سقوط آن كرده باشند اختيار
فسخ ندارند دوم آنكه بعد از عقد بيع باشد چه پيش از عقد بيع خيار مجلس نيست
سيم آنكه هر يك از فروشنده وخرنده از يكديگر به اختيار متفرق نشده باشند چه اگر
به اختيار متفرق شده باشند خيار مجلس نيست اما اگر به اكراه ايشان را از يكديگر متفرق
سازند ساقط نمىشود واگر يكى از ايشان بميرد آيا حكم جدا شدن دارد يا نه مجتهدين
را در اين خلاف است واگر يكى از ايشان ديوانه شود خيار ساقط نمىشود بلكه ولى ايشان را
با صرفه وغبطه اختيار فسخ هست چهارم آنكه چيزى كه خريد وفروخت بر آن واقع
مىشود يكى از آن يازده كس نباشد كه بر مشترى آزاد مىشود چه اگر يكى از آن يازده
كس باشد اختيار فسخ ندارد وخريدن غلام نفس خود را به مذهب بعضي از مجتهدين
كه جايز داشته اند اختيار فسخ ندارد وهمچنين بعضي از مجتهدين گفته اند كه اگر
پدر طفل چيزى از مال خود به جهت فرزند صغير خود بخرد خيار مجلس ندارد دوم
خيار حيوان يعنى مشترى حيوان را اختيار فسخ هست از وقت بيع تا سه روز
وبعضي از مجتهدين برآنند كه بايع نيز مخير است در اين سه روز اگر قيمت حيوان
نيز حيوان باشد به دو شرط أول آنكه در عقد بيع شرط سقوط آن نكرده باشد چه
با شرط سقوط ساقط مىشود دوم آنكه تصرف در حيوان نكرده باشد به اجاره
وهبه وغير آن چه با تصرف حيوان خيار ساقط است واگر عيبى در اين سه روز
خيار حيوان را حادث شود از غير جهت مشترى مجتهدين را در اين سه قول است أصح آن
است كه مشترى مخير است در فسخ يا نگاهداشتن آن حيوان كه عيب دارد يا گرفتن
تفاوت ميانه صحيح ومعيوب بودن آن واگر در اين سه روز بي آنكه تقصير كند تلف شود
از مال بايع است سيم خيار شرط واين خيار در جميع عقود جاريست سواي عقد نكاح
ودر وقف وابرا ودر طلاق نيز جارى نيست وشروط خيار شرط در بيع پنج است أول
آنكه شرطي نباشد كه منافى بيع باشد چون شرط آنكه نفروشد ( 1 ) دوم آنكه منافى شرع ( 2 )
نباشد چون شرط آنكه آزاد نكند يا وطى نكند يا اگر كسى آن را بدزدد عوض آن را بايع بدهد
سيم آنكه مضبوط باشد پس اگر شرط مجهول كند چون آمدن حاجيان از حج باطل است
چهارم آنكه شرط را در عقد بيع كرده باشد چه اگر در عقد بيع نكرده باشد اختيار فسخ
هامش
( 1 ) شرط نفروختن در مقدار از زمان معين مانعى ندارد صدر دام ظله العالي .
( 2 ) منافى شرع بودن به شرط آنكه أو را وطى نكند معلوم نيست ودر پنجم تفصيلي است
كه در حاشية مجال ذكر آن نيست صدر دام ظله العالي .