175 اسدى طوسى
و هو استاد ابو نصر على بن احمد الطوسى . نسب او به پادشاهان عجم مىرسد از فحول فصحا و بلغاى خراسان و استاد شعراى آن سامان و مقتداى پارسىگويان عهد بوده اول كسى كه در لغت فرس فرهنگى نگاشته وى بوده و مأخذ رسالات پارسيه كتاب اوست . در عهد آل بويه و غزنويه ظهور كرده گويند حكيم ابو القاسم فردوسى شاگرد اوست و نظم شاهنامه را به اجازت وى متحمل شده تا به سلطان محمود رسيده اينكه در بعضى تذكرها نوشتهاند كه چهار هزار بيت از غلبهء عرب بر عجم كه خاتمهء شاهنامه است به استدعاى فردوسى وى در اندك مدتى منظوم كرده در حالت فوت فردوسى بر او خوانده به جهات چند خطاست چه كه فردوسى پس از شاهنامه سالها در جهان بوده و مثنوى يوسف و زليخا فرموده و حكيم اسدى به جانب عراق و آذربايجان آمده در عراق آل بويه و آل زيار مداحى كرده پس به آذربايجان رفته در اران به ملازمت شاه ابو دلف گرگرى ، حكمران اران رسيده و گرشاسبنامه را به نام وى منظوم كرده مير محمد تقى كاشانى صاحب تذكرهء خلاصة الاشعار و زبدة الافكار نوشته كه جماعتى گرشاسبنامهء حكيم اسدى را به شاهنامهء حكيم فردوسى رجحان دادهاند و بعضى به خلاف تواند بود كه اسدى فى حد ذاته در مراتب شاعرى بليغتر از فردوسى باشد ولى رويت و انسجام بيان فردوسى در طى حكايات بهتر نمايد حكيم اسدى را قصايد در صنعت مناظره بوده كه اليوم متروك است ولى چون مضامين بديع متين دارد و حكيمانه منظوم كرده است و بجز اين از او قصيدهاى در ميان نيست لختى از آنها درين كتاب نگاشته مىشود و چون مثنوى گرشاسبنامه غير مشهورست و كمياب و بيشتر از آن جزو شاهنامهء فردوسى شده انتخابى از آن نوشته مىشود كه پايهء سخندانى اين حكيم بلندپايه ظاهر گردد . وفاتش به روزگار دولت مسعود بن محمود در سنه 465 بوده از قصايد و مثنوى اوست :
در صنعت مناظرهء زمين و آسمان و تخلص به مدح ممدوح
كردست در مراتب هستى خداى ما * هرسان شگفت بىحد از ارض تا سما