كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 135
و أما لو قيل بعدم الايجاب إلا بعد الشرط و الوقت ، كما هو ظاهر الادلة و فتاوى المشهور ، فلا محيص عن الالتزام يكون وجوب التعلم نفسيا ، لتكون العقوبة - لو قيل بها - على تركه لا على ما أدى إليه من المخالفة ، و لا بأس به كما لا يخفى ، و لا ينافيه ما يظهر من الاخبار من كون وجوب التعلم إنما هو لغيره لا لنفسه ، حيث أن وجوبه لغيره لا يوجب كونه واجبا غيريا يترشح وجوبه من وجوب غيره فيكون مقدميا ، بل للتهيؤ لايجابه ، فافهم . حكم وضعى براى عمل به برائت پيش از فحص ولى اگر قائل شويم به عدم ايجاب مگر پس از شرط و وقت [ و اينكه وجوب ، معلّق نيست ] ، چنان كه ظاهر ادله و فتاواى مشهور نيز همين است [ كه وجوب ، مترتب بر شرط و وقت است ] - اگر بر ترك تعلّم ، عقاب قائل شويم - گريزى نيست از التزام به اينكه وجوب تعلّم ، نفسى است [ چنان كه محقق اردبيلى و صاحب مدارك بيان كرد ] تا ترتب عقاب بر نفس ترك علم باشد ، نه بر آنچه بدان منجر مىشود ، يعنى مخالفت عمل [ با واجب واقعى . بنابراين ، اگر حج را ترك گويد ، عقاب بر عدم تعلّم است ، نه بر ترك حج ] ، و چنان كه پوشيده نيست [ ملتزم شدن به وجوب نفسى تعلّم ] ، اشكالى در پى ندارد ، با آنچه از ظاهر اخبار برمىآيد - : وجوب تعلّم غيرى است ، نه نفسى - تنافى ندارد ؛ چرا كه لغيره بودن وجوب تعلّم [ برحسب دلالت اخبار ] ، سبب آن نيست كه تعلّم واجب ، غيرى [ و مقدمى ] باشد [ بهطورى ] كه وجوبش از وجوب واجب ديگر ، مترشح شده باشد ؛ [ زيرا معناى لغيره بودن وجوبش براى آمادهسازى براى غير است نه آنكه وجوبش از غير مترشح شده باشد ، همانند وجوب ساير مقدمات ] تا در نتيجه واجب مقدمى محسوب شود ، بلكه [ وجوب نفسى آن ] براى آماده شدن براى واجب ديگر است . فافهم .