و ليس محذور مناقضته مع المقطوع إجمالا إلا محذور مناقضة الحكم الظاهرى مع الواقعى فى الشبهة الغير المحصورة ، بل الشبهة البدوية ، ضرورة عدم تفاوت فى المناقضة بين التكليف الواقعى و الاذن بالاقتحام فى مخالفته بين الشبهات أصلا ، فما به التفصى عن المحذور فيهما كان به التفصى عنه فى القطع به فى الاطراف المحصورة أيضا ، كما لا يخفى ، و قد أشرنا إليه سابقا ، و يأتى إن شاء اللّه مفصلا .
نعم كان العلم الاجمالى كالتفصيلى فى مجرد الاقتضاء ، لا فى العلية التامة ،
شرح
و اشكال مناقض بودن اين اذن با مقطوع اجمالى ، همان اشكال مناقض بودن حكم ظاهرى با حكم واقعى است ، كه در شبههء غيرمحصوره ، بلكه شبههء بدوى پيش مىآيد ؛ زيرا بديهى است در مناقض بودن تكليف واقعى با اذن شارع ، در وارد شدن مخالفت با آن ، از اساس هيچ تفاوتى ميان شبهات وجود ندارد . ازاينرو هرچه موجب خلاصى از اشكال مناقض بودن در آندو [ - در شبهه غيرمحصوره و شبهه بدوى ] شود ، در مورد قطع به تكاليف [ و علم اجمالى به واقع ] ، در اطراف شبههء محصوره نيز باعث خلاصى از اشكال است ، چنان كه پنهان نيست ، و پيشتر به آن اشارت رفت و ان شاء اللّه بهطور مفصل ، [ در بيان جعل امارات ] خواهد آمد .
اقتضاء علم اجمالى نسبت به حجيت
آرى ، [ علم اجمالى ، بهطور مطلق همانند شبهه بدوى و غيرمحصوره نيست ، بلكه ] علم اجمالى در صرف اقتضا - نه در عليت تامه « 1 » - همانند علم تفصيلى است .هامش
( 1 ) . ولى پنهان نماند ، رهايى از مناقض بودن - بر مبنايى كه خواهد آمد - از آنجا كه بخاطر عدم منافات ميان حكم واقعى - تا وقتى كه فعلى نشده - و حكم ظاهرى فعلى است ، حكم واقعى در موارد اصول و اماراتى كه بر خلاف آن منجر مىشود ، ناگزير غيرفعلى است . بنابراين ، در اين صورت ، عقل ، با قطع به حكم فعلى ، اذن در مخالفتش را جايز نمىشمارد ، بلكه با قطع ، عقل به بعث مولى يا زجر او - هرچند اجمالا - بهطور استقلال حكم مىكند كه موافقت آن و اطاعتش لازم است .
آرى ، اگر بدان جهت ، عسر و حرجى عارض شود كه موجب ارتفاع فعليت آن از نظر شرع و يا عقل باشد - مثل آنجا كه مخلّ به نظام باشد - در اين صورت منجز نمىشود ، ولى اين ، بخاطر عروض خلل در معلوم است ، نه بخاطر قصور علم از آن ، چنان كه همچنين است در جايى كه شارع در ورود ، اذن دهد . كه در اين صورت نيز موجب خلل در معلوم است ، نه منع از تأثير علم از نظر شرع ، و با اين توضيح روشن مىشود كه از نظر شرع مانعى از تأثير آن وجود ندارد . به نيكى تأمل كنيد ( مؤلف قدّس سرّه ) .