و فى الآخر استقلالى ، بداهة أن النظر فى حجيته و تنزيله منزلة القطع فى طريقيته فى الحقيقة إلى الواقع و مؤدى الطريق ، و فى كونه بمنزلته فى دخله فى الموضوع إلى أنفسهما ، و لا يكاد يمكن الجمع بينهما .
نعم لو كان فى البين ما بمفهومه جامع بينهما ، يمكن أن يكون دليلا على التنزيلين ، و المفروض أنه ليس ، فلا يكون دليلا على التنزيل إلا بذاك اللحاظ الآلى ، فيكون حجة موجبة لتنجز متعلقه ، و صحة العقوبة على مخالفته فى صورتى إصابته و خطئه بناء على استحقاق المتجرى ، أو بذلك اللحاظ الآخر الاستقلالى ، فيكون مثله
شرح
و در ديگرى [ - در تنزيل خبر واحد به منزله قطع ، در ترتب آثار قطع بر آن ] استقلالى است ، زيرا بديهى است نظر [ و لحاظ ] در حجيت و تنزيل اماره و طريق ، بجاى قطع در جنبه طريقيّتش [ يعنى چونكه اماره نازل منزلهء قطع طريقى است ] در حقيقت [ آن نظر و لحاظ ] به واقع و مؤدّاى طريق است ، و در تنزيل خبر بجاى قطع ، در دخيل بودن خبر در موضع به نفس خبر و نفس قطع ، [ اشكال است ] و [ روشن است كه ] جمع بين آندو لحاظ [ - نگاه به قطع به عنوان آلى و نگاه به آن به عنوان استقلالى ، در يك نگاه و يك لحاظ ] امكان ندارد .
آرى ، اگر ميان دو لحاظ چيزى باشد كه مفهومش جامع بين آندو [ تنزيل ] باشد [ تا هنگام تنزيل ، نظر به جامع باشد يعنى با لحاظ و اعتبار آن ، بتوان هردو را مورد نظر قرار داد ] ، در اين صورت مىتواند [ جامع يادشده ] دليل بر هردو تنزيل [ - تنزيل مؤدّى به منزلهء واقع و تنزيل اماره به منزله قطع ] باشد ، ولى برحسب فرض چنين چيزى منتفى است ، [ بلكه گفتيم كه قابل تصور نيست ] . بنابراين [ 1 . دليل حجيت اماره و مانند آن ] دليل بر تنزيل نيست مگر با آن لحاظ آلى [ فقط . بنابراين ، اگر خبر ، بر وجوب ، نماز قائم باشد تنها انجام نماز ، واجب است ] . در نتيجه [ دليل تنزيل ] حجت است و موجب تنجزّ متعلق آن و صحت عقوبت بر مخالفتش مىباشد ، هم در صورت به صواب رفتن [ بدينصورت كه نماز در واقع واجب باشد و اماره نيز بر وجوبش قائم باشد ] و هم در صورت به خطا رفتن [ بدينصورت كه نماز در واقع واجب نباشد و دليلى بر وجوبش نباشد ] بنابراينكه متجرّى مستحق عقاب باشد ؛ و يا [ 2 . دليل حجيت اماره دليل بر تنزيل نيست مگر ] با آن لحاظ استقلالى .