كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 261
و منها : المفرد المعرف باللام ، و المشهور أنه على أقسام : المعرف بلام الجنس ، أو الاستغراق ، أو العهد بأقسامه ، على نحو الاشتراك بينها لفظا أو معنى ، و الظاهر أن الخصوصية فى كل واحد من الاقسام من قبل خصوص اللام ، أو من قبل قرائن المقام ، من باب تعدد الدال و المدلول ، لا باستعمال المدخول ليلزم فيه المجاز أو الاشتراك ، فكان المدخول على كل حال مستعملا فيما يستعمل فيه الغير المدخول . و المعروف أن اللام تكون موضوعة للتعريف ، و مفيدة للتعيين فى غير العهد الذهنى ، و أنت خبير بأنه لا تعين فى تعريف الجنس إلا الاشارة إلى المعنى المتميز بنفسه 3 . مفرد معرف « أل » از جمله : مفرد معرف به « أل » است ، مشهور آن است كه معرف به « أل » بر چند قسم است : 1 . معرف به « أل » جنس ، [ مانند : الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ * ] ؛ 2 . معرف به « أل » استغراق ، [ مانند : إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ ] ، 3 . معرف به « أل » عهد با همهء اقسامش [ - ذهنى ، مانند : ادخل السوق ، ذكرى ، مانند : فعصى فرعون الرسول ، حضورى ، مانند : لا تشتم الرجل ، خارجى ، مانند : ادخل السوق ] ، [ زيرا مفرد معرف به « أل » عهد ] به نحو اشتراك لفظى يا معنوى ميان اقسامش وضع شده است . ظاهرا ويژگى [ استفاده شده از ] هركدام از اقسام ، از ناحيه خصوص « أل » است [ بنابر آنكه مشترك لفظى باشد ] ، يا از ناحيه قرائن مقامى است [ بنابر آنكه مشترك معنوى باشد . پس دلالت معرف بر اقسام يادشده ] كه از باب تعدد دال و مدلول است ، [ كه مدخول ، بر ماهيت دلالت مىكند ، و لام بر خصوصيت دلالت دارد ] نه از قبل استعمال مدخول لام [ مثلا كلمه « رجل » گاهى در جنس و گاهى در استغراق ، و گاهى در عهد استعمال مىشود ] تا مجاز يا اشتراك لازم آيد . بنابراين ، مدخول « أل » [ - رجل ] در تمام اقسام در همان معناى مستعمل فيه خود كه در صورت عدم دخول لام در آن استعمال مىگرديد به كار گرفته شده است . حكم جمع معرف به « أل » [ ميان ادبا ] مشهور است كه « أل » براى تعريف وضع شده و در غير عهد ذهنى ، مفيد تعيين است . و شما خود آگاهيد كه در تعريف جنس تعيين وجود ندارد ، [ « أل » در اين قسم ] ، تنها اشاره به معنايى دارد كه