« لِنَجْعَلَها لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ » اين آيه بيان مىكند كه چرا ايشان را در كشتىهاى نجات سوار كرد ، پس ضمير در « نجعلها » به كلمه « حمل » كه از جمله « حملناكم » استفاده مىشود برمىگردد ، به اعتبار اينكه حمل مذكور رفتارى است از خدا با بشر ، پس در حقيقت معناى جمله اين است كه اگر ما اين رفتار را با شما كرديم براى اين بود كه اين رفتار خود را تذكره اى - مايه تذكرى - براى شما قرار دهيم ، تا از آن عبرت بگيريد ، و اندرز شويد .
و كلمه « تعيها » از مصدر « وعى » است ، و « وعى » به معناى ريختن چيزى در ظرف است ، و مراد از « وعى اذن براى آن حمل » اين است كه : مردم داستان حمل كشتى نوح را در گوش و هوش خود جاى دهند و از يادش نبرند ، تا اثر و فايده اش كه همان تذكر و اندرز گرفتن است مترتب شود .
در اين آيه با هر دو جمله اش به هدايت ربوبى به هر دو نوعش يعنى « ارائه طريق » و « رساندن به مطلوب » اشاره شده است ، توضيح اينكه يكى از سنتهاى عامه ربوبى كه در سراسر عالم جارى است اين است كه هر نوع از انواع موجودات را به كمال لايقش و آن هدف نهايى كه بر حسب وجود خاص به خودش متوجه آن است برسد ، و به همين منظور آن موجود را به جهازات و ابزارى مجهز كرده كه او را در رسيدن بدان هدف كمك كند ، هم چنان كه قرآن كريم فرمود : « الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » « 1 » ، و نيز فرموده : « الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدى » « 2 » ، كه توضيح آن در تفسير دو سوره طه و اعلى و غير آن دو گذشت .
انسان هم در اينكه استكمالى تكوينى و راهى به سوى كمال وجوديش دارد ، مانند ساير انواع موجودات مادى است ، كه همه به هدايت ربوبى به سوى كمال وجوديشان سوق داده مىشوند ، چيزى كه هست انسان به هدايت ديگرى اختصاص يافته ، و آن هدايت تشريعى است ، آرى نفس انسانى استكمالى از طريق افعال اختيارى خود دارد ، چون اين افعال اختيارى در اثر تكرار ، اوصاف و حالات درونى در او پديد مىآورد ، و در زندگى دنيائيش داراى ملكات و احوالى مىشود كه همين ملكات غايت و نتيجه زندگى او است ، و با اين ملكات سرنوشت زندگى ابديش معين مىشود .
و همين معنا باعث شده كه در بين تمامى موجودات خصوص او ، مورد عنايت بيشترى
هامش
( 1 ) پروردگار من كسى است كه هر چيزى را كه خلقتش داد هدايتش هم كرد . سوره طه ، آيه 50 .
( 2 ) خدايى كه خلق كرد و تمام عيار و بىنقص خلق كرد ، و اندازه گيرى نموده سپس هدايت كرد . سوره اعلى ، آيه 2 و 3 .