اعراف زلزله دانسته فرموده : « فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ » « 1 » و در حم سجده صاعقه دانسته فرموده :
« فَأَخَذَتْهُمْ صاعِقَةُ الْعَذابِ الْهُونِ » « 2 » .
بعضى « 3 » گفتهاند : كلمه « طاغيه » مانند كلمه « طغيان » و كلمه « طغوى » مصدر است ، نه اسم فاعل . و معناى آيه اين است كه : اما ثمود به سبب طغيانشان هلاك شدند . آيه شريفه « كذبت ثمود بطغويها » « 4 » نيز مؤيد اين سخن است . و ليكن وجه اول با سياق آيات بعدى مناسبتر است ، چون آيات بعد در مقام بيان كيفيت هلاكت آنان است ، كه از ميان چند طريقه اهلاك زير يعنى اهلاك به وسيله باد ، و يا اخذ رابيه و شديد ، و يا طغيان آب ، با كدام طريق هلاك شدند . پس آيه مورد بحث هم بايد در مقام بيان اهلاك ثمود به وسيله عذاب طاغيه باشد ، و بخواهد كيفيت اهلاك آنان را بيان كند ، در نتيجه كلمه « طاغيه » صفت عذاب است ، نه صفت مردم ثمود .
* ( « وَأَمَّا عادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عاتِيَةٍ » ) * كلمه « صرصر » به معناى بادى سخت سرد و بسيار تند است ، و كلمه « عاتية » از مصدر « عتو » به معناى طغيان و سرپيچى از اطاعت و ناسازگارى است .
* ( « سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ وَثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً فَتَرَى الْقَوْمَ فِيها صَرْعى كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ » ) * تسخير باد صرصر بر قوم عاد به معناى مسلط كردن آن بر آنان است ، و كلمه « حسوم » جمع حاسم است ، هم چنان كه كلمه « شهود » جمع شاهد است ، و حاسم از ماده « حسم » است ، كه به معناى داغ كردن مكرر چند بار پشت سر هم است ، و اين كلمه صفت است براى كلمه « سبع » ، و جمله را چنين معنا مىدهد : باد صرصر را در هفت شب و هشت روز پشت سر هم بر آنان مسلط كرد و كلمه « صرعى » جمع صريع ( به خاك افتاده ) است ، و كلمه « اعجاز » - با فتحه همزه - جمع « عجز » - با فتحه عين و ضمه جيم - ( آخر و دنباله هر چيز ) است ، و كلمه « خاوية » به معناى چيز تو خالى است كه آن را دور انداخته باشند ، و معناى آيه اين است كه خدا باد صرصر را در هفت شب و هشت روز پى در پى بر آنان مسلط كرد ، و تو ( اگر بودى ) آن مردم را مىديدى كه مانند ريشه هاى تو خالى درخت خرما به زمين افتادهاند .
هامش
( 1 ) سرانجام زمين لرزه آنها را فرا گرفت . سوره اعراف ، آيه 78 .
( 2 ) پس آنها را صاعقه عذاب خوارى و هلاكت فرا گرفت . سوره فصلت ، آيه 17 .
( 3 ) تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 599 .
( 4 ) قوم ثمود بر اثر طغيان ( پيامبرشان را ) تكذيب كردند . سوره شمس ، آيه 11 .