كريم ، و يا أحكام و معارف آن باشد .
* ( « لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ » ) * - تفسير اين آيه در آيات نظير آن گذشت .
* ( « وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّه وَيَعْمَلْ صالِحاً يُدْخِلْه جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً » ) * - اين قسمت از آيه كسانى را كه به خدا ايمان آورده عمل صالح انجام دهند ، وعده جميل و بشارت به بهشت مىدهد .
* ( « قَدْ أَحْسَنَ اللَّه لَه رِزْقاً » ) * - در اين جمله احسان خدا را در آنچه به ايشان روزى كرده مىستايد ، و مراد از « رزق » ايمانى است كه به ايشان روزى كرده ، و همچنين عمل صالحى كه توفيقش را به ايشان داده ، و بهشتى كه در آخرت به ايشان مىدهد . ولى بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : مراد از رزق تنها بهشت است .
* ( « اللَّه الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَيْنَهُنَّ . . . » ) *
بيانى است كه مضمون آيات قبل را كه همانا مساله ربوبيت خداى تعالى و بعثت رسول بود تاكيد مىكند ، مىفرمايد خدايى براى شما رسول فرستاده ، و ذكر نازل كرده ، تا او را اطاعت كنيد و به احكام ذكرش عمل كنيد ، و نيز خدايى شما را تهديد كرده به اينكه اگر تمرد كنيد و مخالفتش نماييد ، حسابى شديد از شما خواهد كشيد و به عذابى اليم دچار خواهد ساخت ، و باز خدايى شما را بشارت داده كه اگر اطاعتش كنيد ، به بهشت جاودانتان خواهد برد ، كه هفت آسمان و هفت زمين را آفريده ، خدايى است قدير و عليم .
مطالبى كه مىتوان در تفسير جمله * ( « اللَّه الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ » ) * گفت ، در تفسير سوره حم سجده گذشت .
و از ظاهر جمله * ( « وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ » ) * بر مىآيد كه مراد از « مثل » مثليت عددى است ، يعنى همانطور كه آسمان هفت تا است ، زمين هم مثل آن هفت تا است ، حال بايد ديد منظور از هفت تا زمين چيست ؟ در اين باب چند احتمال هست : اول اينكه بگوييم منظور از هفت تا زمين هفت عدد از كرات آسمانى است ، كه ساختمانش از نوع ساختمان زمينى است كه ما در آن زندگى مىكنيم . دوم اينكه بگوييم منظور از آن تنها زمين خود ما است ، كه داراى هفت طبقه است ، كه ( چون طبقات پياز ) رويهم قرار دارند ، و به تمام كره احاطه دارند ، و ساده ترين طبقاتش همين طبقه اولى است كه ما روى آن قرار داريم . سوم اينكه
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 310 .