سرنوشتى دچار شدهاند ، عقلشان حكم مىكند به اينكه عتو و استكبار از امر خدا ، در حقيقت به استقبال عذاب شديد خدا رفتن است ، و به همين جهت ايشان را هشدار مىدهد ، و عقلشان را بيدارتر مىسازد تا به حكم عقلشان به تقوى گرايند ، مخصوصا مؤمنينى كه خداى تعالى برايشان كتابى تذكرآور فرستاده ، آنچه نفعشان هست معين و آنچه به ضررشان هست تذكر داد ، و به سوى حق و طريق مستقيم هدايتشان كرده ، ديگر عقل آنان به هيچ وجه اجازه نمىدهد از چنين هدايتى منحرف گشته ، راه آن قوم را بروند ، و به سرنوشت آنان دچار گردند .
* ( « رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّه مُبَيِّناتٍ . . . » ) *
اين آيه عطف بيان است براى كلمه « ذكرا » ، و ممكن هم هست بدل از آن كلمه باشد . پس مراد از ذكرى كه خدا نازلش كرده ، همان رسول است و اگر رسول را ذكر ناميده ، به خاطر آن است كه رسول وسيله تذكر است ، خدا و آيات او و راه دعوت به سوى دين حق را يادآورى مىكند ، منظور از « رسول » شخص خاتم الانبياء محمد ( ص ) است ، و ظاهر جمله « يتلوا عليكم ايات اللَّه مبينات » ، اين معنا را تاييد مىكند ، و بنا بر اين ، مراد از انزال رسول ، بعثت او از ناحيه عالم غيب ، و ظهور او براى بشر به عنوان رسالت از ناحيه خداست ، بعد از سالها كه از چنين نعمتى بىبهره بودند ، و احتمال رسيدن به آن را هم نمىدادند ، هم چنان كه در باره خلقت آهن هم اين تعبير را آورده و فرموده : « وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ » « 1 » ، و معلوم است كه نمىخواهد بفرمايد آهن را از آسمان انداختيم ، بلكه مىخواهد بفرمايد : اين نعمت از ناحيه ما است .
و اين تعبير كه در آيه شريفه در باره رسول آمده ، صاحب كشاف را بر آن داشته كه كلمه « رسولا » را به جبرئيل تفسير كند ، آن گاه منظور از جمله « يتلوا عليكم . . . - تا آيات روشن خداى را به روشنى برايتان تلاوت كند » ، اين مىشود كه جبرئيل آيات خدا را بر پيغمبر بدان جهت كه رهبر و متبوع شما است تلاوت مىكند « 2 » . ولى ظاهر جمله * ( « يَتْلُوا عَلَيْكُمْ . . . » ) * غير اين معنايى است كه صاحب كشاف گفته .
اين احتمال هم هست كه كلمه « رسولا » با فعلى تقديرى منصوب شده باشد ، و تقدير كلام « ارسل رسولا يتلوا عليكم ايات اللَّه » باشد ، و مراد از ذكرى كه بر امت نازل شده قرآن
هامش
( 1 ) ما آهن را نازل كرديم . سوره حديد ، آيه 25 .
( 2 ) تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 560 .