است ، آن گاه امام انگشتان خود را در هم كرد و فرمود : اينطور محبوك به زمين است ، عرضه داشتم : چطور آسمان محبوك به زمين است ، با اينكه خداى تعالى مىفرمايد : « رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها - خدا آسمان را بدون ستونهايى كه به چشم شما بيايد بر افراشته » ، ( و معلوم است كه از اين آيه بر مىآيد آسمان به زمين تكيه ندارد ، پس چگونه شما مىگوييد آسمان و زمين به هم فرو رفتهاند ؟ ) فرمود : سبحان اللَّه مگر اين خداى سبحان نيست كه مىفرمايد :
« بدون ستونهايى كه به چشم شما بيايد ؟ » عرضه داشتم : بله . فرمود : پس معلوم مىشود ستونهايى هست ، ولى به چشم شما نمىآيد .
عرضه داشتم : خدا مرا فدايت كند ، آن ستونها چگونه است ؟ حسين بن خالد مىگويد : امام ( ع ) كف دست چپ خود را باز كرد و دست راست خود را در آن قرار داد و فرمود : اين زمين دنيا است ، و آسمان دنيا بر بالاى زمين قبه اى است ، و زمين دوم بالاى آسمان دنيا ، و آسمان دوم قبه اى است بر بالاى آن ، و زمين سوم بالاى آسمان دوم قرار گرفته ، و آسمان سوم قبه اى است بر بالاى آن ، و زمين چهارم بالاى آسمان سوم است ، و آسمان چهارم بر بالاى آن قبه است ، و زمين پنجم بالاى آسمان چهارم است ، و آسمان پنجم قبه اى است روى آن ، و زمين ششم بر بالاى آسمان پنجم است ، و آسمان ششم قبه اى است روى آن ، و زمين هفتم بالاى آسمان ششم واقع است ، و آسمان هفتم قبه اى است بالاى آن ، و عرش رحمان تبارك و تعالى بر بالاى آسمان هفتم قرار دارد ، و اين كلام خداى تعالى است كه مىفرمايد : * ( « الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَيْنَهُنَّ » ) * .
و اما منظور از صاحب امر ، رسول خدا ( ص ) و وصى بعد از رسول خدا ( ص ) است ، كه قائم بر وجه زمين است ، كه امر الهى تنها به سوى او نازل مىشود ، يعنى از آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه فرود مىآيد .
عرضه داشتم : ما كه بيش از يك زمين زير پاى خود نمىبينيم ، فرمود : آرى زير پاى ما تنها يك زمين است ، و آن شش زمين ديگر فوق ما قرار دارند « 1 » .
مؤلف : و از طبرسى از عياشى از حسين بن خالد از حضرت رضا ( ع ) نظير اين روايت حكايت شده « 2 » .
و اين حديث در باب خودش حديثى نادر است ، و با در نظر گرفتن ذيل آن كه سخن از تنزل امر دارد ، اين معنا به ذهن نزديكتر مىرسد كه امام خواستهاند از باطن عالم خبر دهند نه از ظاهر آن و خلقت ماديش ، و خدا داناتر است .
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 328 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 311 .