« عذبنا » تعبير كرده ، از نظر تحقق و حتميت وقوع بوده ، سخن درستى نيست .
اين را هم بگوييم كه در جمله * ( « فَحاسَبْناها حِساباً شَدِيداً وَعَذَّبْناها » ) * التفاتى از غيبت ( * ( عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها ) * ) به تكلم به كار رفته ، در اول آيه ، خداى تعالى غايب فرض شده ، و در آخر خود خدا گوينده شده است ، و نكته اين التفات اين است كه بر عظمت عذاب دلالت كند .
* ( « فَذاقَتْ وَبالَ أَمْرِها وَكانَ عاقِبَةُ أَمْرِها خُسْراً » ) * مراد از اينكه فرمود : « اهل قريه و بال امر خود را چشيدند » ، اين است كه و بال همان عتو و استكبار خود را چشيدند ، و معناى آيه اين است كه عقوبت عتو و استكبارشان به ايشان رسيد ، و عاقبت عتو خسارت است ، پس در حقيقت اطاعت را فروخته و عتو را در عوض گرفتند ، و سود اين معامله شان همان خسران گرديد .
* ( « أَعَدَّ اللَّه لَهُمْ عَذاباً شَدِيداً » ) * اين جمله از كيفر آخرت آنان خبر مىدهد ، هم چنان كه جمله * ( « فَحاسَبْناها حِساباً شَدِيداً وَعَذَّبْناها عَذاباً نُكْراً فَذاقَتْ وَبالَ أَمْرِها » ) * ، از كيفر دنيايى آنان خبر مىداد ، و اگر جمله مورد بحث را با واو عاطفه عطف به ما قبل ننموده ، آن را از ما قبل جدا ساخت ، براى اين بود كه اين جمله در مقام پاسخ از سؤالى بود كه ممكن است به ذهن كسى در آيد ، و گويا شنونده بعد از شنيدن جمله * ( « وَكانَ عاقِبَةُ أَمْرِها خُسْراً » ) * ، پرسيده منظور از خسران چيست ؟ فرموده : اين است كه خدا برايشان عذابى سخت فراهم كرده است .
* ( « فَاتَّقُوا اللَّه يا أُولِي الأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّه إِلَيْكُمْ ذِكْراً » ) * اين قسمت از آيه مورد بحث نتيجه گيرى از خطاب قبلى است ، به مؤمنين مىفرمايد :
بايد بر حذر باشيد و نفستان را از اينكه در مقابل امر پروردگارتان عتو و استكبار كند ، و از اطاعت او شانه خالى نمايد ، جلوگيرى كنيد ، تا و بال عتو و خسران عاقبت كه به اهل آن قريه ها رسيد به شما نرسد .
و در اين جمله مؤمنين را اولى الالباب ( خردمندان ) خوانده ، فرموده : * ( « فَاتَّقُوا اللَّه يا أُولِي الأَلْبابِ الَّذِينَ آمَنُوا » ) * يعنى حال كه وضع اهل قريه ها چنين شد ، پس شما از خدا بترسيد ، اى خردمندانى كه ايمان آوردهايد . و منظور از اين تعبير اين بود كه از عقل مؤمنين كمك بگيرد تا تقوايى كه از آنان خواسته محقق شود ، چون وقتى مؤمنين بشنوند كه مردمى از امر پروردگارشان استكبار ورزيدند و به حساب سختى محاسبه ، و به عذاب نكرى و بىسابقه اى گرفتار شدند ، و وقتى بفهمند كه عاقبت استكبار خسران است ، بعد بشنوند كه اين سرنوشت مخصوص يك قوم و دو قوم نبوده ، بلكه هر قومى كه آن چنان بودهاند ، به اين چنين