* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً . . . » ) *
منظور از جمله « وقتى با رسول نجوى مىكنيد » ، « وقتى مىخواهيد با رسول نجوى كنيد » است . مىفرمايد : هر وقت خواستيد با آن جناب گفتگوى سرى بكنيد ، قبل از آن صدقه اى بدهيد .
* ( « ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ » ) * - اين جمله علت تشريع صدقه قبل از نجوى را بيان مىكند ، نظير جمله « وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ » « 1 » كه مطالب قبل خود را تعليل مىكند . و در اينكه منظور از جمله مورد بحث خير بودن و أطهر بودن براى نفوس و قلوب است ، هيچ شكى نيست ، و شايد وجهش اين باشد كه ثروتمندان از مسلمين زياد با رسول خدا ( ص ) نجوى مىكردند ، و مىخواستند اين را براى خود نوعى امتياز و تقرب به رسول به حساب آورده ، در برابر فقراء خود را از خصيصين رسول وانمود كنند ، در نتيجه فقراء از اين بابت ناراحت مىشدند ، و دلهايشان مىشكست ، لذا خداى تعالى به آنها دستور داد هر وقت خواستند با آن جناب در گوشى سخن بگويند ، قبلا به فقراء صدقه دهند ، كه اين عمل باعث مىشود اولا دلها به هم نزديك شود و ثانيا حس رحمت و شفقت و مودت و پيوند دلها بيشتر گشته ، كينه ها و خشمهاى درونى زدوده گردد .
در كلمه « ذلك » التفاتى به كار رفته ، چون قبلا خطاب به عموم مؤمنين بود ، و در اين كلمه خطاب را متوجه شخص رسول ( ص ) كرد ، و با اين تغيير لحن ، تجليلى لطيف از آن جناب نمود ، چون حكم صدق مربوط به نجواى با آن جناب بود ، و اگر التفات را متوجه آن حضرت كند ، افاده عنايت بيشترى نسبت به آن جناب مىكند .
« * ( فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * » - يعنى اگر چيزى نيافتيد كه آن را صدقه دهيد ، در اين صورت تكليف صدقه قبل از نجوى ساقط مىشود ، و خداى تعالى به شما رخصت مىدهد كه با آن جناب نجوى كنيد ، و از شما عفو كرد كه او غفور و رحيم است . بنا بر اين بيان ، جمله * ( « فَإِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * از باب به كار بردن سبب در جاى مسبب است ، ( زيرا مسبب كه بايد در آيه ذكر مىشد اين بود كه بفرمايد : « فان لم تجدوا عفى اللَّه عنكم و غفر لكم و رحمكم » ولى مسبب را ذكر نكرد ، سبب را كه همان غفور و رحيم بودن خدا است ذكر نمود ) .
در اين آيه شريفه دلالتى هست بر اينكه تكليف دادن صدقه مخصوص توانگران است ،
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 184 .