بحث روايتى
در مجمع البيان آمده كه : حمزه و رويس روايت كردهاند كه : يعقوب آيه را به صورت « ينتجون » و بقيه قاريان به صورت « يتناجون » قرائت كردهاند . شاهد قرائت حمزه كلام رسول خدا ( ص ) است ، كه در باره على ( ع ) در پاسخ كسانى كه پرسيدند : چرا با على تناجى مىكنى و با ما نمىكنى ؟ فرمود : « ما انا انتجيته ، بل اللَّه انتجاه » من به دستور خود با او نجوى نكردم ، بلكه خدا دستور داد نجوى كنم « 1 » .
و در الدر المنثور است كه احمد ، عبد بن حميد ، بزار ، ابن منذر ، طبرانى ، ابن مردويه ، و بيهقى در - كتاب شعب الايمان - به سندى خوب از ابن عمر روايت آوردهاند كه گفت :
يهوديان همواره به رسول خدا ( ص ) مىگفتند : « سام عليك » و منظورشان ناسزاگويى به آن جناب بود ، آن گاه در دل و در بين خودشان اظهار نگرانى مىكردند كه نكند خدا به خاطر اين گونه سلام كردن عذابمان كند . در اين زمينه بود كه آيه شريفه * ( « وَإِذا جاؤُكَ حَيَّوْكَ بِما لَمْ يُحَيِّكَ بِه اللَّه » ) * نازل شد « 2 » .
و در همان كتاب است كه عبد الرزاق ، ابن ابى حاتم ، و ابن مردويه از ابن عباس روايت كرده كه در باره آيه مذكور گفته است : منافقين وقتى به رسول خدا مىرسيدند ، مىگفتند « سام عليك » و بدين جهت آيه نازل شد « 3 » .
مؤلف : اين روايت به باور كردن ، نزديكتر از روايت قبلى است ، براى اينكه در تفسيرش گفتيم اين آيات آن طور كه بايد شامل يهود نمىتواند باشد . و در روايت قمى كه در تفسير خود آورده آمده كه به جاى « السلام عليك » صبحها مىگفتند « انعم صباحا » و بعد از ظهرها مىگفتند « انعم مساء » و اين تحيت مشركين و اهل جاهليت بود « 4 » .
و در مجمع البيان در تفسير آيه * ( « يَرْفَعِ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ » ) * گفته است : در حديث اين معنا هم آمده كه رسول خدا ( ص ) فرمود : عالم يك درجه بر شهيد برترى دارد ، و شهيد يك درجه بر عابد ، و نبى يك درجه بر عالم . و برترى قرآن بر ساير گفتارها نظير برترى خدا بر ساير مخلوقاتش است . و برترى عالم بر
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 249 .
( 2 و 3 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 184 .
( 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 355 .