بشر است .
* ( « فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ » ) * اين جمله به خاطر اينكه حرف « فاء » بر سر دارد فرع و نتيجه جملات قبل است ، فرعيتى كه بيان بر مبين دارد ، پس اين آيه و دو آيه بعدش بيانگر اصناف سه گانه مذكور است .
و كلمه « ميمنة » از ماده « يمن » است كه مقابل شوم است و معنايى بر خلاف آن دارد پس « اصحاب ميمنة » اصحاب و دارندگان يمن و سعادتند ، و در مقابل آنان « اصحاب مشئمة » هستند ، كه اصحاب و دارندگان شقاوت و شئامتند .
و اينكه بعضى « 1 » از مفسرين ميمنه را به يمين يعنى دست راست معنا كرده و گفتهاند :
اصحاب ميمنه نامه اعمالشان به دست راستشان داده مىشود ، به خلاف ديگران ، تفسير صحيحى نيست ، براى اينكه در اين آيه در مقابل اصحاب ميمنه أصحاب مشئمه قرار گرفته ، و اگر ميمنه به معناى دست راست بود بايد در مقابلش اصحاب ميسره يعنى طرف دست چپ قرار گيرد ، هم چنان كه در آيات بعدى در مقابل اصحاب يمين اصحاب شمال آمده ، و نادرستى اين تفسير روشن است .
كلمه « ما » در جمله « ما أصحاب الميمنة » استفهامى است ، و مبتدايى است كه خبرش جمله * ( « أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ » ) * است ، و مجموع جمله خبر است براى جمله * ( « فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ » ) * ، و منظور از اين استفهام بزرگداشت و تعظيم شان ايشان است .
* ( « وَأَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ » ) * كلمه « مشئمه » مانند كلمه « شؤم » - به ضمه شين و سكون همزه - مصدر است ، همانطور كه ميمنه مانند كلمه « يمن » مصدر است ، و ميمنه و مشئمه به معناى سعادت و شقاوت است .
* ( « وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ » ) * در قرآن كريم آيه اى كه صلاحيت تفسير سابقون اول را داشته باشد آيه شريفه « فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِه وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّه » « 2 » و آيه شريفه
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 131 .
( 2 ) پس بعضى از آنان ستم كننده به نفس خود هستند و بعضى از آنان ميانه رو مىباشند و بعضى از آنان به اذن خداوند پيشى گيرنده به خيرات و خوبىها هستند . سوره فاطر ، آيه 32 .