« وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى وَأَوْرَثْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ هُدىً وَذِكْرى لأُولِي الأَلْبابِ » « 1 » .
و نيز فرموده : « إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فِيها هُدىً وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتابِ اللَّه » « 2 » .
و نيز فرموده : « وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِي شَكٍّ مِنْه مُرِيبٍ » « 3 » كه در اين چند آيه نسبت ارث بردن تورات را به همه بنى اسرائيل داده ، با اينكه متصديان امر تورات ، بعضى از بنى اسرائيل بودند نه همه .
و مراد از « كتاب » در آيه مورد بحث - به طورى كه از سياق برمىآيد - قرآن كريم است ، و غير از اين هم نمىتواند باشد ، براى اينكه در آيه قبلى بدان تصريح كرده ، فرمود * ( « وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ » ) * . بنا بر اين « الف و لام » در الكتاب الف و لام عهد خواهد بود ، ( و معناى الكتاب همان كتاب خواهد بود ) ، نه الف و لام جنس ( به معناى همه كتابها ) .
بنا بر اين ديگر نبايد به گفته كسى « 4 » كه گفته : « الف و لام براى جنس است ، و مراد از كتاب مطلق كتابهاى آسمانى است كه بر انبياء نازل شده » اعتناء كرد .
و كلمه « اصطفاء » از ماده « صفو » گرفته شده كه معنايش قريب به معناى اختيار است ، با اين تفاوت كه اختيار به معناى انتخاب يك چيز از بين چند چيز است كه بهترين آنها است و اصطفاء نيز انتخاب يكى از چند چيز است ، اما يكى كه از بين همه صفوه و خالص باشد .
* ( « مِنْ عِبادِنا » ) * - احتمال دارد كلمه « من » براى بيان باشد ، احتمال هم دارد براى ابتدا ، يا تبعيض باشد . ولى آنچه به ذهن قريبتر است اين است كه بيانيه باشد ، چون در آيه « وَسَلامٌ عَلى عِبادِه الَّذِينَ اصْطَفى » « 5 » هم سلام را بر همه بندگان خالص فرستاده ، نه بر بعضى از ايشان .
هامش
( 1 ) ما به موسى هدايت داديم ، و آن كتاب را به بنى اسرائيل سپرديم ، تا هدايت و مايه تذكر خردمندان باشد . سوره مؤمن ، آيه 53 و 54 .
( 2 ) ما تورات را كه در آن هدايت و نور است نازل كرديم ، تا انبيا كه اسلام آوردهاند ، و همچنين ربانيين و احبار در بين يهوديان به آنچه از كتاب خدا برايشان حفظ شده حكم كنند . سوره مائده ، آيه 44 .
( 3 ) و همانا آنهايى كه كتاب را بعد از آنان ارث بردند ، هر آينه از آن در شكى ريب آورند . سوره شورى ، آيه 14 .
( 4 ) روح المعانى ، ج 22 ، ص 195 .
( 5 ) سوره نمل ، آيه 59 .