و جمله * ( « إِنَّ اللَّه عَزِيزٌ غَفُورٌ » ) * معناى تعليل را افاده مىكند . و مىرساند كه خدا به علت اينكه عزيز است ، يعنى قاهرى غير مقهور ، و غالبى غير مغلوب از هر جهت است ، لذا عارفان از او خشيت دارند ، و نيز به علت اينكه غفور يعنى نسبت به گناهان و خطاها ، بسيار آمرزنده است ، لذا عارفان به او ايمان مىآورند ، و به درگاهش تقرب مىجويند ، و مشتاق لقاى او هستند .
* ( « إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتابَ اللَّه وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَعَلانِيَةً يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ » ) * « تلاوت كتاب » به معناى خواندن قرآن است ، كه خداى سبحان آن را ستوده . و « اقامه نماز » به معناى ادامه برآوردن آن و محافظت از ترك نشدن آن است . و « انفاق از رزق در سر و علانيه » به معناى اين است كه : از مال خود به فقراء مىدهند ، و چون در انفاقهاى مستحبى مىترسند جنبه خودنمايى به خود بگيرد ، و خلوص آن از بين برود ، لذا آن را پنهانى مىدهند ، و در انفاقهاى واجب براى اينكه اطاعت خدا در بين مردم شايع شود و ديگران هم تشويق شوند ، علنى مىدهند .
* ( « يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ » ) * - يعنى تجارتى را اميدوارند كه به هيچ وجه ضرر نمىآورد ، بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : « جمله » يرجون . . . « خبر است براى كلمه » ان « كه در اول آيه است » . و نزد بعضى ديگر خبر « ان » مقدر است . و جمله * ( « لِيُوَفِّيَهُمْ . . . » ) * متعلق به آن است و معنايش اين است كه : اگر كردند آنچه را كه كردند ، براى اين بود كه خدا پاداشهايشان را بدهد .
* ( « لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِه إِنَّه غَفُورٌ شَكُورٌ » ) * كلمه « ليوفيهم » متعلق است به جمله « يتلون » و آنچه كه در آيه سابق ، بر آن عطف شده بود ، و معنايش اين است كه : آنان كه كتاب خدا را تلاوت مىكنند ، و نماز را به استمرار انجام مىدهند ، هر چه مىكنند به اين منظور مىكنند كه خدا پاداشهايشان را به طور كامل بدهد ، و چيزى از ثواب اعمال از ايشان فوت نشود .
* ( « وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِه » ) * - ممكن است مراد از اين فضل و زيادت ، دو چندانى ثواب باشد ، هم چنان كه فرموده : « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها » « 2 » و نيز فرموده :
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 22 ، ص 192 .
( 2 ) هر كس حسنه اى بياورد ده برابر آن اجر دارد . سوره انعام ، آيه 160 .