« مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّه كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّه يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ » « 1 » .
و ممكن هم هست مراد از آن زيادتى باشد از غير سنخ ثواب اعمال ، هم چنان كه مىدانيم در آيه « لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَلَدَيْنا مَزِيدٌ » « 2 » منظور غير از ثواب است .
و جمله * ( « إِنَّه غَفُورٌ شَكُورٌ » ) * مضمون آيه و زيادتى ثواب ، يا غير ثواب را تعليل مىكند ، و معنايش اين است كه : اگر گفتيم : خداوند لغزشهاى آنان را ناديده مىگيرد ، براى اين است كه خدا غفور است ، و اگر گفتيم ايشان را به بيش از آن ثوابى كه مستحقند پاداش مىدهد ، براى اين است كه او شكور است .
* ( « وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ هُوَ الْحَقُّ » ) * ضمير فصل و الف و لام در جمله * ( « هُوَ الْحَقُّ » ) * براى تاكيد حقانيت كتاب است ، نه براى انحصار ، به عبارت ساده تر اينكه : اين كتاب حقى است كه به هيچ وجه باطل در آن راه ندارد ، نه اينكه اين كتاب به تنهايى حق است .
* ( « ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . . . » ) *
وقتى مىگويند : « اورثهم مالا كذا » معنايش اين است كه : فلانى فلان مال را به ارث براى آنان باقى گذاشت تا ايشان بعد از مرگ وى به امر آن مال قيام كنند ، با اينكه تا خودش زنده بود خودش قائم به امر آن مال و متصرف در آن بود ، و به همين معنا است ارث دادن علم و جاه و امثال آن ، كه وارث بعد از مرگ صاحب علم و جاه ، به امر آن دو قيام مىكند ، بعد از آنكه قبلا نزد ديگرى بود و ديگرى صاحبش بود و از آن بهره مىگرفت .
بنا بر اين معناى ارث دادن كتاب به قوم و مردمى ، اين است كه : كتاب را نزد ايشان بگذارد تا نسل به نسل و از سلف به خلف دست به دست بگردد ، و همه از آن برخوردار شوند .
بنا بر اين ، اين نسبت مزبور صحيح است ، هر چند كه قائم به امر كتاب ، بعضى از قومند نه همه آنان ، و به همين جهت مىبينيم همه جا دادن كتاب را به همه قوم نسبت مىدهد مثلا مىفرمايد :
هامش
( 1 ) مثل كسانى كه اموال خود راى در راه خدا انفاق مىكنند ، مثل دانه گندمى است كه هفت سنبل مىروياند ، و در هر سنبلى صد دانه باشد ، و خدا براى هر كس كه بخواهد مضاعف هم مىكند .
سوره بقره ، آيه 261 .
( 2 ) ايشان آنچه راى بخواهند در اختيار دارند ، و نزد ما بيش از آن هست . سوره ق ، آيه 35 .