روايات از باب تطبيق است .
و در تفسير قمى در روايت ابى الجارود از حضرت ابى جعفر ( ع ) روايت كرده ، كه در معناى آيه * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ » ) * فرموده : يعنى قرآن . و در ذيل جمله * ( « لا يَأْتِيه الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه » ) * فرموده : يعنى نه از راه تورات باطلى به قرآن راه مىيابد ، و نه از طريق انجيل و زبور ، * ( « وَلا مِنْ خَلْفِه » ) * يعنى و نه بعد از آن كتابى پيدا مىشود كه آن را باطل كند « 1 » . و در مجمع البيان در ذيل همين آيه گفته است : در معناى آن اقوالى است . تا آنجا كه مىگويد : قول سوم اين است كه آيه شريفه مىخواهد بفرمايد : در خبرهايى كه قرآن از گذشته داده باطلى نيست ، و در خبرهايى هم كه از آينده داده باطلى نيست ، بلكه اخبار قرآن همه اش مطابق با واقع است ، و اين معنا از حضرت ابى جعفر باقر و امام صادق ( ع ) نيز روايت شده « 2 » . و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « ء أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ » ) * فرموده : اگر اين قرآن اعجمى بود مىگفتند : چطور ما آن را بياموزيم ، در حالى كه زبان ما عربى است ، و چرا آن را عربى نياوردى ، لذا خداى تعالى خواست آن را به زبان ايشان نازل كند ، هم چنان كه فرموده : « وَما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِه - هيچ رسولى نفرستاديم مگر به زبان قوم خودش » « 3 » .
و در روضه كافى به سند خود از طيار از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه در ذيل آيه * ( « سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّه الْحَقُّ » ) * فرموده : منظور فرو رفتن در زمين ، و مسخ شدن ، و هدف سنگهاى آسمانى قرار گرفتن است . راوى مىگويد :
پرسيدم * ( « حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ » ) * يعنى چه ؟ فرمود : اين را فعلا رها كن ، اين مربوط به قيام قائم است « 4 » .
و در ارشاد مفيد از على بن ابى حمزه ، از ابى الحسن موسى بن جعفر ( ع ) روايت آورده كه در ذيل آيه شريفه بالا فرمود : منظور فتنه هايى است كه در آفاق زمين رخ مىدهد و مسخى كه دشمنان حق را نابود مىكند « 5 » .
و در روضه كافى به سند خود از ابى بصير از امام صادق ( ع ) روايت آورده كه فرمود : آيت در انفس ، مسخ ، و آيت در آفاق ناسازگارى روزگار است تا قدرت خداى عز و جل را هم در نفس خود ببينند و هم در آفاق . عرضه داشتم : « * ( حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّه الْحَقُّ ) * » چه معنا دارد ؟ فرمود : منظور خروج قائم است ، چون آن حقى كه نزد خدا است و روزى براى خلق هويدا مىشود و خلق او را مىبينند ، همان قائم ( ص ) است . « 6 »
و الحمد للَّه رب العالمين
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 266 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 15 .
( 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 266 .
( 4 ) كافى ، ج 8 ، ص 166 ، ح 118 .
( 5 ) ارشاد مفيد ، ص 359 .
( 6 ) روضه كافى ، ج 8 ، ص 381 ، ح 575 .