كنند ، و جاى آنها را تغيير دهند و يا كم و زياد كنند .
بنا بر اين ، آيه شريفه همان را مىگويد كه آيه شريفه « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَه لَحافِظُونَ » « 1 » در صدد بيانش مىباشد .
* ( « تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ » ) * - اين جمله به منزله تعليل است براى عزيز بودن قرآن ، و بيان مىكند كه چگونه باطل از هيچ جهتى به قرآن راه ندارد ، مىفرمايد : و چگونه چنين نباشد با اينكه از ناحيه حكيمى محكمكار نازل شده حكيمى كه سستى در عمل او راه ندارد ، حكيمى كه ستوده على الاطلاق است .
* ( « ما يُقالُ لَكَ إِلَّا ما قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ . . . » ) *
كلمه « ما » در جمله * ( « ما يُقالُ لَكَ » ) * نافيه است . مراد از اين گويندگان كفارى هستند كه آن جناب را ساحر يا مجنون يا شاعر لغوگوى خواندند . و يا گفتند همه حرفهايش بهانه است كه بر ما آقايى و سرورى كند ، و گويندگانى كه اين حرفها را به انبياى گذشته گفتند ، امتهاى آن انبياء بودند .
و معناى آيه اين است كه : كفارى كه تو به سوى آنها فرستاده شدى و ايشان را دعوت مىكنى ، به تو نمىگويند مگر همان حرفهايى را كه به انبياى قبل از تو مىگفتند .
* ( « إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَذُو عِقابٍ أَلِيمٍ » ) * - اين جمله در مقام تهديد و وعيد است ، مىفرمايد پروردگار شما همانطور كه داراى مغفرت است ، داراى عقابى دردناك نيز هست ، يعنى منتظر باش ، و يا اينان منتظر باشند ، تا ببينند از ناحيه پروردگارشان چه بر سرشان مىآيد ، آيا با اينكه همان حرفهايى كه امتهاى گذشته مىزدند و اينان نيز مىزنند خدا با مغفرتش با ايشان معامله مىكند ، و يا با عقابش ؟ و بنا بر اين ، آيه شريفه در معناى آيه * ( « اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » ) * مىباشد ، يعنى آنچه از نيكى و بدى انجام دهيد جزايش عينا به شما مىرسد .
بعضى از مفسرين « 2 » گفتهاند : معناى آيه اين است كه : به تو در باره اينهايى كه به ذكر كافر شدند وحى نمىشود مگر همان كه به رسولان قبل از تو وحى مىشد ، و آن اين بود كه پروردگار تو داراى مغفرت و عقابى دردناك است . پس مراد از « قول » وحى است . و جمله * ( « إِنَّ رَبَّكَ . . . » ) * بيان « ما قد قيل » است .
هامش
( 1 ) سوره حجر ، آيه 9 .
( 2 ) روح المعانى ، ج 24 ، ص 129 .