بيان آيات
در اين آيات دوباره به مساله توحيد برگشته ، آيتهايى ديگر كه دلالت بر توحيد مىكند برمىشمارد ، و در ضمن به داستان كتاب منتقل شده ، در باره حقانيت آن ، و اينكه از ناحيه خدا نازل شده ، سخن گفته است ، و چون در فصل قبلى رشته كلام به مساله نبوت و كتاب كشيده شده بود ، و فرموده بود : « إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَنَذِيراً » و نيز در باره كتاب فرموده بود : * ( « جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ وَبِالزُّبُرِ وَبِالْكِتابِ الْمُنِيرِ » ) * جا داشت كه متعرض آثار و خصوصيات كتاب بشود ، و لذا فرمود :
* ( « ألَمْ تَرَ أَنَّ اللَّه أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِه ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها . . . » ) *
اين آيه حجت ديگرى است بر مساله توحيد ، به اين بيان كه خداى سبحان آب را بوسيله بارانها از آسمان نازل مىكند و اين خود قوىترين عامل براى روييدن نباتات و ميوه هاست ، و اگر بيرون آمدن ميوه ها از مقتضاى همين آمدن باران بود ، بايد همه ميوه ها به يك رنگ باشند ، چون آب باران يكى است ، و حال اينكه مىبينيم الوان مختلفى دارند ، پس همين اختلاف الوان دلالت مىكند بر اينكه تدبير الهى دست اندر كار اين رنگآميزى است .
و اما اينكه گفتهاند : « اين رنگآميزيها منوط به اختلاف عواملى است كه در آنها مؤثر است ، و از آن جمله اختلاف عناصر موجود در آنهاست ، كه از نظر نوع و مقدار و تركيب مختلف هستند » حرف صحيحى نيست ، براى اينكه ما سؤال خود را از اين كه اين رنگهاى مختلف از كجا آمد ، برداشته ، و به اينجا منتقل مىكنيم كه اين اختلاف عوامل از كجا آمد ، با اينكه تمامى اين عوامل منتهى مىشود به عامل ماده ، كه در همه هست . پس اختلاف عناصرى كه موجودات از آنها تركيب مىشوند ، خود دليل بر اين است كه عامل ديگرى ما وراى ماده هست كه ماده را به سوى صورتهاى گوناگون سوق مىدهد .
و ظاهرا مراد از اختلاف الوان ميوه ها ، اختلاف خود الوان است ، ولى لازمه اش اختلافهاى ديگرى از جهت طعم و بو و خاصيت نيز مىباشد .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : اصلا منظور از اختلاف الوان ، اختلاف انواع موجودات است ، چون بسيار مىشود كه كلمه « الوان » بر انواع فواكه و انواع طعامها اطلاق مىشود ، مثلا
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 22 ، ص 189 .