تقدير آن « و يوم تقوم الساعة قيل ادخلوا آل فرعون اشد العذاب » است .
* ( « وَإِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * . . . * ( بَيْنَ الْعِبادِ » ) * سياق آيه اين نكته را افاده مىكند كه ضمير در جمله « يتحاجون » به آل فرعون بر مىگردد ، دليل ديگرش هم تغيير سياق در جمله * ( « وَقالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ » ) * است . و معنايش اين است كه : عذاب سوء بر آل فرعون وقتى نازل شد كه در آتش محاجه مىكردند و يا اين است كه : به ياد آر از بدى عذاب آل فرعون ، وقتى كه در آتش محاجه مىكنند . ضعفاى ايشان به اقوياى متكبر مىگويند : ما در دنيا تابع شما بوديم ، و لازمه اش اين است كه شما در مواقع حاجت به كمك ما بشتابيد و در شدايد ياريمان كنيد و هيچ حاجت و شدتى شديدتر از وضعى كه امروز داريم نيست ، حال آيا مىتوانيد كارى براى ما بكنيد و مقدارى از اين آتش و عذاب را از ما برداريد ؟ توقع نداريم كه همه اين عذاب را برداريد ، بلكه مقدارى را هم برداريد ما قانعيم .
اين سخن از ايشان در حقيقت ظهور ( ملكه ) تملقى است كه در دنيا نسبت به اقويا و بزرگان خود داشتند كه در هر شدتى به آنها پناهنده مىشدند ، نه به خداى تعالى و گرنه اگر ظهور قهرى آن ملكه نباشد ، چگونه چنين درخواستى مىكنند ، با اينكه مىدانند كه خود اقويا گرفتارترند و در وضعى و روزگارى قرار دارند كه هيچ كس به درد هيچ كس نمىخورد ، روزى كه امر همه به دست خداست ، و از اين گونه ظهورها نظائرى در قرآن كريم از مردم دوزخ حكايت شده ، مثل اينكه در آنجا همان دروغگويى دنيا را از سر مىگيرند و سوگند دروغ مىخورند ، و كارهايى كه كردهاند حاشا مىكنند و يكديگر را تكذيب مىنمايند و از اين قبيل اظهارات كه همه از باب ظهور ملكات دنيوى است .
* ( « قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها إِنَّ اللَّه قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ » ) * اين آيه پاسخى است كه اقويا به ضعفا مىدهند ، حاصلش اين است كه : امروز روز جزا است ، نه روز عمل ، امروز همه اسباب از تاثير افتادهاند ، آن خيالهايى كه ما در دنيا در باره خود مىكرديم و خود را قوى و نيرومند مىپنداشتيم همه بيهوده شد ، امروز حال ما و حال شما يكى است ، چون مىبينيد كه هر دو طايفه در آتشيم .
پس اينكه گفتند : * ( « إِنَّا كُلٌّ فِيها إِنَّ اللَّه قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ » ) * مفادش اين است كه :
ظهور حكم الهى احكام ساير اسباب و تاثيرهاى آنها را باطل كرد و ما و شما در سرنوشتى برابر قرار گرفتيم ، ديگر مانند دنيا ما امتيازاتى از شما نداريم و آن قوت شوكتى كه در دنيا ما را از شما ممتاز مىساخت نمانده ، تا در اينجا چيزى از عذاب را از شما بر طرف كنيم .