خصوص آنچه كه در دنيا منكر آن بوده مستجاب نيست ، و گرنه در ساير حوائج چرا مستجاب نباشد ؟ با اينكه آيات بسيارى از قرآن كريم اين معنا را خاطرنشان مىسازد كه خداى سبحان در موارد اضطرار دعاى كفار را هم مستجاب كرده است .
* ( « إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَيَوْمَ يَقُومُ الأَشْهادُ » ) * كلمه « اشهاد » جمع « شهيد » است ، البته شهيد به معناى شاهد . و آيه شريفه وعده اى نوعى مىدهد ، نه وعده شخصى و براى يك يك اشخاص انبيا و تك تك وقايعى كه براى آنان پيش مىآيد . و در سابق در تفسير آيه « إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ » « 1 » در باره معناى نصرت الهى بيانى گذرانديم .
* ( « يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ » ) * اين آيه تفسيرى است براى * ( « يَوْمَ يَقُومُ الأَشْهادُ » ) * . و ظاهر اينكه مصدر را بر فاعل آن اضافه كرده و فرموده « معذرتهم - معذرتشان » و نفرموده : « ان يعتذروا - اينكه عذر بخواهند » ، اين است كه در آن روز به نوعى معذرت خواهند خواست ، و اما اينكه در سوره مرسلات فرموده « هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ وَلا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ » « 2 » ، مربوط به بعضى از مراحل روز قيامت است ، و بايد آن را اينطور معنا كنيم ، براى اينكه آيات ديگرى هست كه دلالت مىكند بر اينكه روز قيامت مردم تا اندازه اى حرف مىزنند .
* ( « وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ » ) * - يعنى ايشان دورى از رحمت خدا را دارند . * ( « وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ » ) * يعنى و ايشان خانه بدى دارند كه عبارت است از جهنم .
* ( « وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى وَأَوْرَثْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ ) * . . . * ( لأُولِي الأَلْبابِ » ) * اين آيه خاتمه سرگذشتى است كه قبلا از موسى ( ع ) و فرستادن او با معجزات و براهين روشن و مجادله آل فرعون به باطل و احتجاج مؤمن آل فرعون ، بيان كرده بود ، در اين خاتمه كه با لام قسم آغاز شده ، به حقانيت ماموريت موسى و ظلم فرعونيان در مقابل او اشاره مىفرمايد :
و مراد از كلمه « الهدى » دينى است كه موسى آورد . و مراد از ارث دادن كتاب به بنى اسرائيل اين است كه تورات را در بين آنان باقى گذاشت ، تا بدان عمل كنند و به وسيله
هامش
( 1 ) البته آنها بر كافران فتح و پيروزى يابند . سوره صافات ، آيه 172 .
( 2 ) امروز روزى است كه زبان نمىگشايند و اجازه شان نمىدهند كه معذرت خواهى كنند .
سوره مرسلات ، آيه 35 - 36 .