آن ذكر شده . مفسر نامبرده در پاسخ از اينكه اگر جمله مزبور مفعول دوم « يكتم » است ، پس چرا كلمه « من » در كار آمده ، با اينكه مىتوانست بفرمايد « يكتم ايمانه آل فرعون » ، گفته است : هر چند غالبا بدون حرف « من » مفعول دوم را مىگيرد ، مانند آيه « وَلا يَكْتُمُونَ اللَّه حَدِيثاً » « 1 » و ليكن گاهى هم مىشود كه با حرف « من » متعدى مىشود ، هم چنان كه در مصباح به اين مطلب تصريح شده است .
و ليكن سياق آيه اين تفسير را نمىپذيرد ، براى اينكه اولا مقدم آوردن مفعول دوم حتما بايد براى افاده نكته اى از قبيل حصر و امثال آن باشد و در جمله مورد بحث چنين نكته اى در كار نيست ، و ثانيا مؤمن نامبرده در كلام خود فرعون و فرعونيان را به عنوان « يا قوم - اى قوم من » صدا مىزند و اگر از دودمان فرعون نبود ، نبايد چنين مىگفت .
* ( « أتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّه وَقَدْ جاءَكُمْ بِالْبَيِّناتِ مِنْ رَبِّكُمْ » ) * در اين قسمت فرعونيان را نهى و توبيخ مىكند ، از اينكه تصميم بر قتل او گرفتهاند .
و از اينكه جمله « من ربكم » را به كار برد ، فهميده مىشود آن معجزات و بيناتى كه موسى ( ع ) آورده معجزات و بيناتى بوده كه دلالت داشته بر اينكه اللَّه تعالى رب ايشان نيز هست ، همانطور كه او اللَّه را رب خود گرفته . پس كشتن او كشتن مردى است كه از ناحيه پروردگار فرعونيان حق را برايشان آورده .
* ( « وَإِنْ يَكُ كاذِباً فَعَلَيْه كَذِبُه » ) * - بعضى از مفسرين گفتهاند : فرضى كه در اين جمله كرده ، تلطفى از ناحيه او بوده ، نه اينكه راستى احتمال مىداده كه موسى دروغگو باشد و در راستگويى وى شك داشته ، خواسته است از در مهربانى سخن گفته باشد .
* ( « وَإِنْ يَكُ صادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ » ) * - در اين جمله مخاصمه را تا آسانترين فرض تنزل داده ، گويا مىگويد : و اگر صادق باشد آن وقت آن انواع عذابهايى كه وعده اش را داده به شما مىرسد و اگر همه آن عذابها نرسد ، لا اقل بعضى از آنها به شما خواهد رسيد .
پس منظور تنزل دادن مخاصمه بوده ، و گرنه لازمه صدقش اين است كه تمامى آن عذابهايى كه وعده اش را داده به ايشان مىرسيد .
* ( « إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ » ) * - اين جمله تنها فرض دومى را تعليل مىكند و معنايش اين است كه : اگر موسى در ادعاى خود دروغگو باشد ، همان دروغ خودش برايش بس است . و اگر راستگو باشد ، آن وقت به فرضى كه همه عذابهايى كه وعده اش را داده به
هامش
( 1 ) سوره نساء ، آيه 42 .