اينكه خدا شما را گمراه كرده و كسى كه خدا گمراهش كرده باشد ، ديگر راهنمايى نخواهد داشت .
* ( « وَلَقَدْ جاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّناتِ . . . » ) *
بعد از آنكه گفت خدا ايشان را گمراه كرده و ديگر راهنمايى ندارند ، به عنوان شاهد ، داستان يوسف ( ع ) كه در مصر مبعوث شد و رفتارى كه مصريان با او داشتند را ذكر مىكند كه ما دام در بين آنان بود ، در نبوتش شك مىكردند ، و بعد از آن كه از دنيا رفت گفتند : ديگر پيامبرى بعد از او نيست .
بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود : سوگند مىخورم كه قبل از اين هم يوسف به سوى شما مصريان آمد ، و آياتى بينات آورد ، آياتى كه ديگر هيچ شكى در رسالتش براى كسى باقى نمىگذاشت ، ولى تا او زنده بود شما همواره در باره دعوت او در شك بوديد و همين كه از دنيا رفت گفتيد : ديگر بعد از يوسف ، خداى سبحان ، رسولى مبعوث نمىكند ، و با اين سخن گفتار خود را نقض كرديد و هيچ پروايى هم نكرديد .
آن گاه بيان خود را تاكيد و در عين حال تعليل كرده و فرموده : « * ( كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّه مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ ) * - آرى اين چنين خداوند هر اسرافگر شكاكى را گمراه مىكند » .
* ( « الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّه بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ . . . » ) *
اين آيه توصيف همان « مسرف مرتاب » آيه قبلى است ، چون كسى كه پا از گليم خود بيرون كند و از زى خود خارج شود ، يعنى از حق اعراض نمايد و از هواى نفس پيروى كند و در نتيجه شك و ترديد در دلش جايگزين گردد ، و بر هيچ سخنى هر چه هم علمى باشد اعتماد نمىكند و به هيچ حجتى كه او را به سوى حق راهنمايى مىكند دل نمىبندد ، چنين كسى آيات خدا را هم در صورتى كه با مقتضاى هواى نفسش مخالف باشد ، بدون هيچ برهانى رد مىكند و براى رد آن ، به باطل جدال مىنمايد .
* ( « كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّه عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ » ) * - اين جمله مىفهماند كه دلهاى آنان مهر خورده و ديگر هيچ حرف حسابى و برهانى قاطعى را نمىفهمند و به هيچ دليل قانع كننده اعتماد نمىكنند .
* ( « وَقالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً ) * . . . * ( فِي تَبابٍ » ) * در اين آيه فرعون به وزير خود هامان دستور مىدهد : برايش بناى بلندى بسازد ، تا به وسيله آن از إله موسى اطلاعى به دست آورد ، و گويا اين دستور را در اثناى بگومگويش با مؤمن آل فرعون ، و بعد از منصرف شدن از كشتن موسى داده ، و به همين جهت در بين موعظه هاى