فعاليت دارند . و كلمه « قبضة » مصدر به معناى « مقبوض » است ، و قبض بر هر چيز و بودن آن در قبضه ، كنايه است از تسلط تام بر آن ، يا انحصار تسلط صاحب قبضه بر آن . و مراد در اينجا معناى دوم است ، چون آيه « وَالأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّه » « 1 » و آياتى ديگر اين معنا را تاييد مىكند .
در سابق هم مكرر گفتيم كه آيه معناى انحصار ملك و امر و حكم و سلطان و امثال آن در روز قيامت براى خداى تعالى ، اين نيست كه اين عناوين در دنيا منحصر در خدا نباشد ، بلكه معنايش اين است كه در قيامت اين عناوين بهتر ظهور دارد و اهل محشر آنها را به وضوح درك مىكنند ، بر خلاف دنيا كه در آنجا اين معانى براى همه روشن نيست و گرنه در دنيا هم اين عناوين مال خدا است . پس معناى بودن زمين در قيامت در قبضه خدا ، اين است كه در قيامت اين معنا را براى مردم روشن مىشود ، نه اينكه اصل آن تنها در قيامت پيدا مىشود و خدا تنها در آن روز داراى چنين تسلط و مالكيت مىگردد .
* ( « وَالسَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِه » ) * - يمين هر چيزى ، دست راست و سمتى كه از سمت ديگر قوىتر است مىباشد ، و اين كلمه را به طور كنايه در قدرت استعمال مىكنند . و از سياق آيه بر مىآيد كه حاصل دو جمله ، يعنى دو جمله * ( « وَالأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُه يَوْمَ الْقِيامَةِ » ) * و جمله * ( « وَالسَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِه » ) * ، اين است كه در آن روز سببهاى زمينى و آسمانى از سببيت مىافتند ، و ساقط مىشوند و آن روز اين معنا ظاهر مىگردد كه هيچ مؤثرى در عالم هستى بجز خداى سبحان نيست .
* ( « سُبْحانَه وَتَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ » ) * - اين جمله خداى تعالى را از شركهايى كه مشركين ورزيده و غير خدا را شريك در ربوبيت و الوهيت خدا دانستند و در نتيجه تدبير عالم را به خدايان خود نسبت دادند و آنها را پرستيدند ، منزه مىدارد .
* ( « وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّه . . . » ) *
ظاهر آنچه در كلام خداى تعالى در معناى نفخ صور آمده اين است كه اين نفخه دو بار صورت مىگيرد ، يك بار براى اينكه همه جانداران با هم بميرند ، و يك بار هم براى اينكه همه مردگان زنده شوند . و اين معنا از روايات وارده از ائمه اهل بيت ( ع ) ، و بعضى از روايات وارده از طرق اهل سنت از رسول خدا ( ص ) برمىآيد ، هر چند كه بعضى ديگر از روايات اهل سنت خالى از ابهام نيست و همين جهت باعث شده كه
هامش
( 1 ) امر امروز از خداست . سوره انفطار ، آيه 19 .