* ( « وَلَوْ لا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنا . . . » ) *
مراد از جمله « ما قدمت ايديهم - آنچه به دست خود از پيش فرستادند » همان سيئاتى است كه در اعتقاد و عمل داشتند ، به دليل ذيل آيه كه مىگويند : چرا رسولى براى ما نفرستادى تا آيات تو را پيروى نموده و از مؤمنين باشيم ؟
و مراد از مصيبتى كه به ايشان مىرسد اعم از مصيبت دنيا و آخرت است ، چون لازمه اعراض از حق ، با كفر و فسق ورزيدن ، مؤاخذه الهى است ، هم در دنيا و هم در آخرت ، و ما بحث مختصرى در اين باره در ذيل آيه شريفه « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ » « 1 » و در ذيل آياتى ديگر ايراد كردهايم .
جمله * ( « فَيَقُولُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ » ) * ، متفرع است بر جمله قبلش ، به تقدير نفرستادن رسول . و جواب « لو لا » از آنجايى كه معلوم بوده حذف شده ، و تقدير آيه « و لو لا ان تصيبهم مصيبة بما قدمت ايديهم فيقولوا ربنا لو لا ارسلت الينا رسولا فنتبع آياتك و نكون من المؤمنين لما ارسلنا رسولا » مىباشد .
و حاصل معناى آيه اين است كه : اگر نبود كه در صورت نفرستادن رسول ، حق به جانب ايشان مىشد ، و ديگر سزاوار ما نبود كه ايشان را به جرم كفر و فسوقشان مؤاخذه كنيم ، هر آينه اصلا رسولى به سوى ايشان نمىفرستاديم ، ليكن چون اين حجت را عليه ما اقامه مىكردند ، و مىگفتند : « * ( لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آياتِكَ ) * - چرا رسولى نفرستادى تا پيروى كنيم آياتى را كه او بر ما مىخواند ، و از مؤمنين مىشديم ؟ » لذا رسول به سويشان فرستاديم .
* ( « فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا لَوْ لا أُوتِيَ مِثْلَ ما أُوتِيَ مُوسى » ) * يعنى پس به همان جهت ، ما رسول به سويشان به حق فرستاديم ، و كتاب نازل كرديم ، و همين كه از ناحيه ما حق - كه ظاهرا مراد از آن ، قرآن نازل بر رسول خدا ( ص ) است - به سويشان آمد * ( « قالُوا لَوْ لا أُوتِيَ مِثْلَ ما أُوتِيَ مُوسى » ) * يعنى گفتند :
چرا به اين پيغمبر مثل تورات موسى ( ع ) كتابى نداد ، و گويا مرادشان از اين اعتراض اين بوده كه چرا كتاب اين پيغمبر مانند كتاب موسى يك باره نازل نشد ، هم چنان كه قرآن اين اعتراض را در جاى ديگر از ايشان حكايت كرده ، و فرموده :
هامش
( 1 ) و اگر اهل قريه ها ايمان بياورند و تقوا پيشه سازند هر آينه باز مىكنيم بر آنان بركتهايى از آسمان و زمين . سوره اعراف ، آيه 96 .