با اينكه بر فرض سحر بودن تورات و قرآن ديگر چيزى از صفت هدايت در آنها نيست ، تا كتابى كه كفار بياورند هادىتر از آن دو باشد .
جواب اين سؤال اين است كه : آيه در مقام محاجه است ، ادعاء مىكند كه تورات نازل بر موسى و قرآن هادى هستند ، و هادىتر از آن دو وجود ندارد ، اگر خصم اين را قبول ندارد خودش كتابى بياورد كه هدايت آن بيشتر از هدايت اين دو باشد ، و واقع را بهتر بيان كند .
اين را هم بايد دانست كه اگر در آيه مورد بحث اعتراف شده است به اينكه تورات كتاب هدايت است ، منظور تورات زمان موسى است ، زيرا خود قرآن كريم تورات موجود در اين اعصار را تحريف شده ، و خلل پذيرفته مىداند ، و هر جا در قرآن كريم تورات به عنوان كتاب خدا ، و كتاب هدايت ذكر شده ، منظور ، آن تورات است نه اين .
از اين هم كه بگذريم كتاب خدا كه مورد بحث در اين آيه است مجموع قرآن و تورات است ، و در نتيجه مراد از تورات ، تورات از ديدگاه قرآن است ، توراتى كه قرآن تحريفها و خللهاى آن را اصلاح كرده ، و چنين توراتى كه به وسيله قرآن خللهايش اصلاح شده همان تورات نازل بر موسى ، و كتاب هدايت خواهد بود ، و معناى اينكه فرمود : * ( « إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » ) * ، اين است كه : اگر در دعوى خود يعنى سحر بودن قرآن و تورات راست مىگويند .
* ( « فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّما يَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ . . . » ) *
كلمه « استجابت » و « اجابت » به يك معنا است ، در كشاف گفته : اين فعل اگر در دعا به كار رود ، به خودى خود متعدى مىشود ، و اگر در دعا كننده به كار رود با حرف « لام » متعدى مىشود ، و در اين صورت غالبا دعا را ذكر نمىكنند ، مثلا در اولى مىگويند :
« استجاب اللَّه دعاءه - خدا دعايش را مستجاب كرد » و در دومى مىگويند : « استجاب له » كه در آن با « لام » متعدى به داعى شده لذا « دعا » از آن حذف شده است و نمىگويند :
« استجاب له دعاءه - خدا دعايش را برايش مستجاب كرد » « 1 » .
پس اينكه فرمود : * ( « فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ » ) * ، تفريعى است بر جمله * ( « قُلْ فَأْتُوا بِكِتابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّه هُوَ أَهْدى مِنْهُما أَتَّبِعْه » ) * و معنايش اين است كه : اگر همانطور كه گفتيم ، ايشان را مكلف كردى به آوردن كتابى هادىتر از قرآن و تورات ، و دستورت را اجابت نكردند ، و معلوم شد كه هدايتى تمامتر و كاملتر از هدايت آن دو نيست ، و در عين حال باز هم آن دو را سحر
هامش
( 1 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 420 .