كه هارون را هم همراه او تكذيب كنند ، كسى كه بخواهد زير بار موسى نرود و او را تكذيب كند هارون هم با او باشد باز تكذيب خواهد كرد .
دليل بر گفتار ما در معناى جمله ، آيه « قالَ رَبِّ إِنِّي أَخافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ وَيَضِيقُ صَدْرِي وَلا يَنْطَلِقُ لِسانِي فَأَرْسِلْ إِلى هارُونَ » « 1 » است ، كه سخن موسى ( ع ) را در همين مورد حكايت مىكند .
بنا بر اين ما حصل معناى آيه مورد بحث اين مىشود كه برادرم هارون فصيحتر از من است ، و زبانى گوياتر از من دارد ، پس او را به ياريم بفرست ، تا صدق مرا در مدعايم تصديق كند ، و وقتى مردم با من مخاصمه مىكنند ، قانعشان سازد ، زيرا من مىترسم تكذيبم كنند ، آن وقت ديگر نتوانم صدق مدعايم را برايشان روشن سازم .
* ( « قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُما سُلْطاناً فَلا يَصِلُونَ إِلَيْكُما بِآياتِنا أَنْتُما وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغالِبُونَ » ) * اينكه فرمود : بازويت را به وسيله برادرت محكم مىكنم ، كنايه است از اينكه : تو را به وسيله او تقويت خواهم كرد ، و همچنين عدم وصول فرعونيان به آن دو ، كنايه است از اينكه آنان قدرت و تسلط بر كشتن شما نخواهند يافت ، گويا آن دو بزرگوار را در يك طرف و فرعونيان را در طرف ديگر دو گروه فرض كرده ، كه با هم مسابقه دارند ، آن گاه فرموده : گروه فرعونيان به شما نمىرسند ، تا چه رسد به اينكه از شما سبقت گيرند .
و معناى آيه اين است كه : خداى تعالى فرمود : به زودى تو را به وسيله برادرت هارون تقويت و يارى خواهيم كرد ، و براى شما تسلط و اقتدار و غلبه اى برايشان قرار خواهيم داد ، تا به سبب آياتى كه ما شما دو نفر را به وسيله آن غلبه مىدهيم ، نتوانند بر شما مسلط شوند ، آن گاه همين غلبه دادن آن دو بزرگوار را بر فرعونيان بيان نموده ، و فرموده : « * ( أَنْتُما وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغالِبُونَ ) * - شما و هر كس كه شما دو نفر را پيروى كند غالب خواهيد بود » . و اين بيان را آورد تا بفهماند كه نه تنها آن دو تن غالبند ، بلكه پيروان ايشان نيز غالب خواهند بود .
از اين بيان روشن مىشود كه : كلمه « سلطان » به معناى قهر و غلبه است ولى بعضى « 2 » از مفسرين گفتهاند : به معناى حجت و برهان است ، يعنى ما براى شما دو نفر حجت و برهان قرار مىدهيم ، و اگر سلطان به اين معنا باشد بهتر آن است كه بگوييم جمله « بآياتنا »
هامش
( 1 ) گفت : پروردگارا من مىترسم تكذيبم كنند ، آن گاه حوصلهام سر رود ، و عصبانى شوم ، و آن وقت زبانم بند آيد ، پس بفرست به سوى من هارون را ، سوره شعراء ، آيه 13 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 253 .