كرد اين جمله مىفرمايد : دستهايت را جمع كن ، و آن را از ترس باز مكن ، براى اينكه تو از ضرر آن ايمنى » .
ليكن اين دو وجه - به طورى كه ملاحظه مىفرماييد - وقتى صحيح است كه جمله « اضمم . . . » تتمه جمله * ( « أَقْبِلْ وَلا تَخَفْ إِنَّكَ مِنَ الآمِنِينَ » ) * بوده باشد ، و حال آنكه اين نظم با فاصله شدن جمله * ( « اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ . . . » ) * ، در ميان دو جمله ، آن هم بدون واو عطف ، نمىسازد .
بعضى ديگر گفتهاند : اين جمله كنايه است از امر به عزم بر آنچه خدا از او خواسته ، و تحريك او بر اينكه در ابلاغ رسالت خدا جديت به خرج دهد ، تا ترس در بعضى احوال ، او را از انجام ماموريتش باز ندارد .
و از نظر ما بعيد نيست كه مراد از آن اين باشد كه : خواسته است آن جناب سيماى خشوع و تواضع را به خود بگيرد ، چون عادت مردم متكبر و خودپسند اين است كه همواره بازوها را از پهلو جدا مىدارند كه گويا در حال خميازهاند ، در نتيجه جمله مورد بحث به عنايتى در معناى جمله « وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ » خواهد بود ، كه رسول گرامى ( ص ) را دستور مىدهد براى مؤمنين تواضع كند .
* ( « قالَ رَبِّ إِنِّي قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْساً فَأَخافُ أَنْ يَقْتُلُونِ » ) * در اين جمله به داستان مرد قبطى كه به دست آن جناب كشته شد اشاره نموده ، و اظهار مىدارد مىترسم مرا به جرم قتل نفس و به عنوان قصاص بكشند .
* ( « وَأَخِي هارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِساناً فَأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ » ) * در مجمع البيان « 2 » گفته : وقتى گفته مىشود « فلانى ردء فلانى » است ، معنايش اين است كه : « او را يارى و پشتيبانى مىكند » .
جمله * ( « إِنِّي أَخافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ » ) * تعليل درخواستى است كه كرده ، و آن اين بود كه :
برادرم هارون را با من بفرست ، و از سياق برمىآيد كه آن جناب از اين ترس داشته كه فرعونيان تكذيبش كنند ، و او خشمگين شود ، و نتواند حجت خود را بيان نمايد ، چون در حال خشم لكنتى كه در زبانش بوده ، بيشتر مىشده ، نه اينكه معنايش اين است كه : هارون را با من بفرست تا مرا تكذيب نكنند ، زيرا آنهايى كه وى را تكذيب مىكردند باك نداشتند از اين
هامش
( 1 ) پر و بال خود را براى مؤمنين بگستران . سوره حجر ، آيه 88 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 253 .