وَ قَوْمِه ما هذِه التَّماثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَها عاكِفُونَ قالُوا وَجَدْنا آباءَنا لَها عابِدِينَ » و آيه « قالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ قالُوا بَلْ وَجَدْنا آباءَنا كَذلِكَ يَفْعَلُونَ » « 2 » .
از اين جا معلوم مىشود كه نصب كلمه « مودت » در جمله * ( « مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ » ) * ، هم مىشود بخاطر افتادن حرف جر باشد ، و تقدير آن « لمودة بينكم » بوده ، و لام تعليل از اولش حذف شده باشد ، كه در اين صورت مودت سبب بتپرستى مىشود ، و هم ممكن است به خاطر اين باشد كه كلمه مذكور مفعول له است ، و مودت غايتى است كه غرض از بتپرستى ، رسيدن به آن غايت است ، و خلاصه بت مىپرستيدند براى اينكه مودت پيدا بشود ، هر دو جور ممكن است ، و ليكن ذيل آيه با وجه دوم مناسب است كه توضيحش خواهد آمد .
بعد از جمله * ( « إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ . . . » ) * فرمود : * ( « ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً » ) * ، و به اين وسيله سرانجام بتپرستى را به علت مودت كه باطن و واقعيت آن است بيان نمود ، تا بدانند آن علاقه هاى اجتماعى كه وادارشان كرد به اينكه تن به بتپرستى دهند به زودى واقعيت خود را نشان داده ، در روزى كه باطن هر چيز بيرون مىافتد ، به صورت دشمنى و نفرت از يكديگر جلوه مىكند .
آرى مشركين به خاطر رسيدن به اين متاع قليل و اين سود بى ارزش متوسل به شرك شدند ، كه بزرگترين ظلمها و هلاككننده ترين گناهان است ، و آن وقت بر اين بتپرستى اتفاق كردند ، ليكن به زودى حقيقت عملشان برايشان ظاهر مىشود ، و و بال آن گردنگيرشان مىگردد ، و در نتيجه از يكديگر بيزار مىشوند ، و جرم را به گردن يكديگر مىاندازند .
و مراد از اينكه فرمود : به يكديگر كفر مىورزند ، اين است كه : اين عابد و معبودها ، يكديگر را تكفير مىكنند ، خدايان دروغى به ايشان كفر مىورزند ، يعنى از ايشان بيزارى مىجويند ، هم چنان كه قرآن كريم در جاى ديگر فرموده : « سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا » « 3 » و نيز فرمود : « وَيَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ » « 4 » .
هامش
( 1 ) زمانى كه گفت به پدرش و قومش چيست ؟ اين مجسمه هايى كه شما براى آنها پرستش مىكنيد . گفتند : ديديم پدرانمان را كه براى آنها عبادت كننده بودند . سوره انبياء ، آيه 52 و 53 .
( 2 ) گفت آيا وقتى بتها را مىخوانيد خواهش شما را مىشنوند ؟ و آيا شما را سود مىدهند ؟ و يا ضرر مىزنند ؟ گفتند : نه ، بلكه ما پدران خود را يافتيم كه اين چنين مىكردند . سوره شعراء ، آيه 72 و 74 .
( 3 ) به زودى خدايان دروغى به عبادت بتپرستان كفر مىورزند ، و به ضديت عليه آنان قيام مىكنند . سوره مريم ، آيه 82 .
( 4 ) روز قيامت همين بتها به شرك شما كفر مىورزند ، سوره فاطر ، آيه 14 .