بعضى « 1 » گفتهاند : مراد از مهد در آيه شريفه آغوش و دامن مادر او است . بعضى « 2 » ديگر گفتهاند : مرباة ، يعنى مرجحه است « 3 » .
و بعضى « 4 » گفتهاند به معناى هر جايى است كه طفل در آن جاى گرفته باشد . چون مريم هنوز براى عيسى گهواره اى تهيه نكرده بود . و ليكن حق مطلب اين است كه آيه شريفه ظهور در گهواره دارد و هيچ دليلى نيست بر اينكه آن جناب گهواره تهيه نكرده بود ممكن است مردم بعد از آنكه مريم به خانه رسيده و براى فرزندش گهواره و يا مرجحه كه آن نيز در آن روزگار گهواره ناميده مىشده تهيه كرده است ، به وى هجوم آورده باشند كه اين كودك را از كجا آورده اى ؟ ! .
در اين تعبير آيه شريفه كه فرموده : « * ( مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا ) * - كسى كه در گهواره طفل بوده » اشكال شده است كه كلمه « كان » مخل به معناى آيه است زيرا پاسخ دادن آن كودك وقتى غريب و معجزه است كه فعلا در گهواره و طفل باشد ، نه آنكه در روزگار گذشته طفل و در گهواره بوده ، چون همه افراد بزرگ سال هم روزى در گهواره طفل بودهاند ، پس بهتر آن بود كه بفرمايد : « من فى المهد صبى - كسى كه در گهواره طفل است » .
از اين اشكال چند جواب دادهاند :
اول اينكه : زمان ماضى دو قسم است ، يكى ماضى و گذشته دور و يكى گذشته نزديك و متصل به حال ، آنكه مخل به معنا است ماضى دور است و اما اگر مدلول « كان » در آيه شريفه ماضى نزديك و متصل به حال يعنى همان حالى كه گفتگو مىكردند باشد ضررى به معنا نمىزند ، اين جواب را زمخشرى در كشاف داده « 5 » .
ولى هر چند كه اشكال را دفع كرده ليكن با انكار مردم زمان مريم تطبيق نمىكند ، زيرا آنان از اين رو گفتگوى با عيسى را غير معقول مىدانستند كه طفلى گهواره اى است ، نه اينكه در زمان گذشته نزديك طفلى گهواره اى بوده است ، پس باز هم لفظ كان زيادى خواهد بود .
هامش
( 1 ) منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 416 .
( 2 ) تفسير روح المعانى ، ج 16 ، ص 88 .
( 3 ) مرجحه به معنى طنابى است كه از بالا مىاندازند و داخل آن پارچه اى قرار داده و در دو طرف آن دو چوب فرو مىكنند سپس بچه را داخل آن مىخوابانند . اقرب الموارد ، ماده « رجح » . در اصطلاح فارسى به آن « ننو » مىگويند .
( 4 ) تفسير روح المعانى ج 16 ص 88 .
( 5 ) كشاف ، ج 3 ، ص 15 .