شود كه عيسى به مادرش دستور داده كه رسما نيت روزه هم بكند ، و آن را براى خدا بر خود نذر كند ، تا دروغ و بر خلاف واقع سخن نگفته باشد .
و جمله * ( « فَإِمَّا تَرَيِنَّ . . . » ) * على اى حال متفرع بر جمله * ( « وَقَرِّي عَيْناً » ) * است ، و مراد اين است كه با احدى حرف مزن و جواب پرسش احدى را مده ، بلكه امر جواب را به من واگذار ، من جوابگوى آنان و مدافع از باز خواست ايشان هستم .
* ( « فَأَتَتْ بِه قَوْمَها تَحْمِلُه قالُوا يا مَرْيَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَيْئاً فَرِيًّا » . ) *
ضمير در « به » و در « تحمله » به عيسى بر مىگردد ، و استفهام هم استفهام انكارى است و آن جمله طعن و نوعى تقبيح است از مردم به مريم ، كه منشا آن همان امر عجيبى است كه با آن سابقه زهد و محجوبى از مريم دختر عمران و آل هارون قديس مشاهده كردند ، و كلمه « فرى » ، به معناى نو ظهور و عظيم است . بعضى « 1 » هم گفتهاند : از افتراء ، و به معناى دروغ ، و كنايه از قبيح و منكر است ، ولى آيه بعدى معناى اول را تاييد مىكند و معناى آيه روشن است .
* ( « يا أُخْتَ هارُونَ ما كانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَما كانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا » . ) *
در مجمع البيان گفته : در خصوص هارون چهار قول است اول اينكه : مردى صالح در بنى اسرائيل بوده كه هر صالح ديگرى را به او نسبت مىدادند ، و بنا بر اين ، مراد از خواهرى هارون ، شباهت به او است ، دوم اينكه مريم برادرى پدرى داشته به نام هارون ، سوم اينكه :
مراد از او همان هارون برادر موساى كليم است و بنا بر اين مراد از خواهرى با او صرف انتساب است ، هم چنان كه مىگويند : برادر بنى تميم ، چهارم اينكه : مردى در آن زمان بوده معروف به زنا و فساد ، اين بود خلاصه گفتار مجمع « 2 » . و كلمه « بغى » به معناى زنا كار است ، و معناى آيه روشن است .
* ( « فَأَشارَتْ إِلَيْه قالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا » . ) *
يعنى اشاره كرد به عيسى و اين اشاره ارجاع ايشان است به وى تا جواب خود را از او بگيرند و او حقيقت امر را برايشان روشن كند ، چون عيسى قبلا به او گفته بود كه چنين كند ، كه ما قبلا در ذيل آيه * ( « فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَداً فَقُولِي إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً . . . » ) * بحث آن را كرديم .
كلمه « مهد » به معناى گهواره و سريرى است كه براى بچه ها درست مىكنند و بچه ها را روى آن گذاشته مىخوابانند .
هامش
( 1 ) منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 416 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 512 .