« وَلا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَأَوْلادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّه أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الدُّنْيا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كافِرُونَ » « 1 » .
و مراد از جمله * ( « رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقى » ) * به قرينه مقابله با زهره حيات دنيا عبارت است از رزق حيات آخرت كه معلوم است هم بهتر است و هم ماندنىتر .
و معناى آيه اين است كه چشم خود را به زينت حيات دنيا و بهجت آن كه ما اصنافى از مردم و يا عده معدودى از ايشان را به آن اختصاص دادهايم تا امتحانشان كنيم و ببينيم در آنچه روزيشان كردهايم چه مىكنند مدوز ، زيرا آنچه پروردگارت به زودى در آخرت روزيت مىكند بهتر و ماندنىتر است .
* ( « وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى . . . » ) * .
اين آيه سياقى سازگار با سياق ساير آيات سوره دارد و پيدا است كه مانند بقيه آيات مكى است علاوه بر اين ما تا كنون به كسى بر نخوردهايم كه بگويد در ميان همه آيات سوره اين يكى مدنى است ، پس بنا بر اين جمله « اهلك » بر حسب انطباقش با هنگام نزول ، خديجه همسر آن جناب و على ( ع ) هستند چون على ( ع ) هم اهل آن جناب و در خانه آن جناب بود و يا آن دو بزرگوار به ضميمه بعضى از دختران رسول خدايند .
پس اينكه بعضى « 2 » گفتهاند مراد از اهل ، همسران و دختران و دامادش على است ، و اينكه بعضى « 3 » ديگر گفتهاند : مراد همه پيروان از امت او هستند و نيز قول ديگران كه گفتهاند : مراد از آن همسران و دختران و خويشاوندان از بنى هشام و بنى مطلب است ، صحيح نيست هر چند قول اول از نظر انطباق آيه ، نه از حيث مورد نزول ، حرف بدى نيست ، و اينكه گفتيم « نه از حيث مورد نزول » براى اين بود كه گفتيم آيه در مكه نازل شده و رسول خدا ( ص ) در مكه همسرى به غير خديجه ( ع ) نداشت .
* ( « لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ » ) * - ظاهر مقابله اى كه ميان اين دو جمله واقع شده اين است كه مراد از سؤال رزق در خواست براى خودش باشد و اين كنايه است از اينكه ما ( خداى تعالى ) از تو بىنيازيم و تو محتاج مايى ، پس آيه در معناى آيه « وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّه هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ » « 4 » است .
هامش
( 1 ) خيلى شيفته مال و اولاد آنان مشو ، زيرا خدا مىخواهد به اين وسيله آنان را در دنيا عذاب كند و وقتى جان مىدهند كافر جان دهند . سوره توبه ، آيه 85 .
( 2 ، 3 ) روح المعانى ، ج 16 ، ص 284 .
( 4 ) جن و انس را نيافريدم مگر براى اينكه مرا بپرستند من از ايشان خرجى نمىخواهم و نمىخواهم كه غذا به من بدهند زيرا خدا رازق همه است و داراى قدرتى متين است . سوره ذاريات ، آيات 58 - 86 .