و نيز از نظر آن ذيلى كه دارد يعنى جمله * ( « وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى » ) * در معناى آيه « لَنْ يَنالَ اللَّه لُحُومُها وَلا دِماؤُها وَلكِنْ يَنالُه التَّقْوى مِنْكُمْ » « 1 » مىباشد ، پس اينكه بعضى « 2 » از مفسرين درخواست رزق را در اين آيه به درخواست رزق براى خلق ، يا براى شخص رسول خدا ( ص ) تفسير كردهاند صحيح نيست .
و تفسير و بحث در پيرامون جمله * ( « وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى » ) * مكرر گذشته است .
و بعيد نيست كه از آيه شريفه به خاطر اينكه امر به نماز را منحصر در اهل رسول خدا ( ص ) كرده ، با اينكه در دو آيه قبل آن را منحصر در خود رسول خدا ( ص ) كرده بود و مىفرمود : در چهار هنگام نماز بخوان و صبر بكن ، و نيز با در نظر گرفتن اينكه آن جناب را نهى مىكرد از اينكه چشم به زر و زيور دنيايى كفار بدوزد ، بر مىآيد كه اين سوره در اوائل بعثت ، يا خصوص اين آيه در آن موقع نازل شده است ، و از ابن مسعود هم روايت شده كه سوره طه از عتاق اول يعنى سوره هاى قديمى است .
* ( « وَقالُوا لَوْ لا يَأْتِينا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّه أوَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ ما فِي الصُّحُفِ الأُولى » ) * .
اين آيه حكايت گفتار مشركين مكه است كه به عنوان تعريض به قرآن گفتهاند : اين قرآن آيتى نيست كه بر نبوت دلالت كند ، بايد آيتى بياورد نظير آياتى كه پيغمبران نخست آوردند ، كلمه « بينه » به معناى شاهد بيان كننده ، و يا شاهد روشن است . و بعضى « 3 » گفتهاند :
به معناى بيان است .
هر چه باشد اينكه گفتهاند : « اگر آيتى از ناحيه پروردگارش نياورد » ، منظورشان اهانت به قرآن كريم و عاجز ساختن رسول خدا ( ص ) در آوردن آيت پيشنهادى است و جمله * ( « أوَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ . . . » ) * پاسخ از آن اعتراض است ، و معنايش بنا بر وجه اول از دو معنايى كه براى كلمه « بينة » كرديم اين مىشود كه : « مگر نيامد براى ايشان شاهدى كه شهادت دهد بر آنچه در كتابهاى نخستين - تورات و انجيل و سائر كتب آسمانى - از شرايع و حقايق معارف است ، و بيان كننده آنها باشد . بله آمد ، و آن قرآن است كه به وسيله مردى درس نخوانده آمده است ، مردى كه هيچ سابقه مراجعه به معلمى كه تعليمش دهد ، و تلقينش كند
هامش
( 1 ) از گوشت و خون قربانىها چيزى به خدا نمىرسد ، و ليكن تقوايى كه از شما سر زند عايد او مىگردد . سوره حج ، آيه 37 .
( 2 ، 3 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 37 .