* ( « قالُوا يا مُوسى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقى ) * . . . * ( مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى » ) * « حبال » جمع حبل ، و « عصى » جمع عصا است ، زيرا سحره فرعون طنابها و چوب دستىها را در سحر خود به كار گرفته بودند تا در نظر تماشاگران به صورت مارها و اژدها در آيد ، تا اژدها شدن عصاى موسى تحت الشعاع قرار گيرد .
در اين آيه حذف و ايجاز ( يعنى مختصر گويى ) به كار رفته ، گويا فرموده است روز موعود همه در محل موعود جمع شدند و موسى نيز حاضر شد ، آن گاه شخصى پرسيده : خوب سپس چه كردند ؟ در پاسخش فرموده : * ( « قالُوا يا مُوسى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقى » ) * و اين جمله مىرساند كه آن روز قبطيان موسى را مخير كردند بين اينكه او اول بيندازد و يا صبر كند تا ساحران اول بيندازند بعد او ، موسى هم در پاسخ فرمود : * ( « بَلْ أَلْقُوا » ) * و با اين كلام خود ميدان را به آنان وا گذاشت تا هر چه از طاقتشان بر مىآيد بياورند ، و پيدا است كه موسى دلش نسبت به وعده خدا گرم بود ، و هيچ قلق و اضطرابى نداشت ، چرا داشته باشد ؟ با اينكه خداى تعالى به او و برادرش فرموده بود : « إِنَّنِي مَعَكُما أَسْمَعُ وَأَرى » .
« فاذا حبالهم و عصيهم يخيل اليه من سحرهم انها تسعى » - در اين آيه حذف و تقدير به كار رفته و تقدير آن « فالقوا و اذا حبالهم و عصيهم . . . - پس انداختند كه ناگهان طنابها و چوبدستىهاشان . . . » بوده است ، و اگر كلمه « فالقوا » حذف شد براى اين بود كه فوريت را تاكيد كند ، گويا همين كه موسى گفت : اول شما بيندازيد ، ديگر هيچ فاصله اى نشد كه موسى ديد آنچه را كه ديد ، حتى بدون اينكه انداختن آنها فاصله شده باشد .
و آنچه به خيال موسى در آمد به خيال ساير تماشاچيان نيز در آمد ، چون در جاى ديگر قرآن فرموده : « سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ » « 1 » چيزى كه هست در آنجا موسى ( ع ) به عنوان يكى از مردم تماشاچى منظور شده و در اين آيه از ميان همه تماشاچيان نام او آمده تا زمينه براى آيه بعدى فراهم شود كه مىفرمايد :
* ( « فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِه خِيفَةً مُوسى » ) * راغب در مفردات مىگويد : ماده : « وجس » به معناى صداى آهسته است ، و « توجس » به معناى به گوش بودن براى شنيدن آن است ، و « ايجاس » ، احساس آن صدا در دل است ، هم چنان كه قرآن فرموده : « فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً » ، پس وجس عبارت است از آن
هامش
( 1 ) ديدگان مردم را جادو كرده و خيره ساختند . سوره اعراف ، آيه 116 .