عصيانشان نسبت به هود ، عصيان همه مرسلين بود . و آيه زير نيز اگر به صراحت آيه قبل دلالت ندارد ، ليكن اشعار بر مطلب ما دارد ، كه مىفرمايد : « وَاذْكُرْ أَخا عادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَه بِالأَحْقافِ وَقَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَمِنْ خَلْفِه » « 1 » .
البته احتمال هم دارد كه قوم عاد غير از جناب هود ( ع ) ، پيغمبران ديگرى نيز داشتهاند كه قبل از هود و بعد از جناب نوح ( ع ) در بين آنان مبعوث شده باشد ولى قرآن كريم نام آنان را نبرده باشد و ليكن سياق آيات با اين احتمال مساعد نيست .
* ( « وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ » ) * - ، دستورات هر جبار و زورگوى عنيدى را كه داشتند پيروى كردند و همين گوش به فرمان جباران بودن ، آنان را از پيروى هود ( ع ) و پذيرفتن دعوتش باز داشت ، و كلمه « جبار » به معناى گردنكلفتى است كه با اراده خود بر مردم غالب گشته و آنان را اجبار مىكند تا مطابق دلخواه او عمل كنند ، و كلمه « عنيد » به معناى كسى است كه عناد و زير بار حق نرفتنش شديد و بسيار باشد ، پس اين قسمت از آيه آن خلاصه گيرى نوبت اول بوده كه گفتيم در دو آيه مورد بحث از سرگذشت هود ( ع ) و قومش شده و حاصلش اين است كه قوم هود گرفتار سه خصلت نكوهيده بودند ، يكى انكار آيات الهى ، دوم نافرمانى انبياء و سوم اطاعت كردن از جباران .
خداى تعالى سپس و بال امر آنان را بيان كرده ، مىفرمايد : * ( « وَأُتْبِعُوا فِي هذِه الدُّنْيا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ » ) * يعنى به خاطر آن سه خصلت نكوهيده ، لعنت در همين دنيا و در قيامت دنبالشان كرد و از رحمت خدا دور شدند ، مصداق اين لعن همان عذابى بود كه آن قدر تعقيبشان كرد تا به آنها رسيد و از بينشان برد ، ممكن هم هست مصداقش آن گناهان و سيئاتى باشد كه تا روز قيامت عليه آنان در نامه اعمالشان نوشته مىشود و تا قيامت هر مشركى پيدا شود و هر شركى بورزد ، گناهش به حساب آنان نيز نوشته مىشود چون سنتگذار كفر بودند ، هم چنان كه قرآن كريم در باره همه سنتگذاران فرموده : « وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ » . « 2 »
بعضى از مفسرين جمله مورد بحث را اينطور معنا كردهاند كه : نتيجه آن خصلتهاى نكوهيده شان اين شد كه هر انسانى كه بعد از آن قوم آمد و از سرگذشت آنان خبردار شد و آثار آنها را ديد و يا پيامبران بعد ، سرگذشت آنان را برايش بازگو كردند لعنتشان كرد .
هامش
( 1 ) اى پيامبر اسلام به ياد آر برادر عاد را آن زمان كه او در احقاف ، قوم خود را انذار كرد با اينكه در عصر او و قبل از او نيز پيامبرانى آنان را انذار كرده بودند . « سوره احقاف ، آيه 21 »
( 2 ) تفسير المنار ، ج 12 ، ص 120 .