در اثر پيروى امر آن طاغى گمراه شدند ، راه رسيدن به سعادت حقيقى خود را گم كردند و نتيجه قهرى گم شدن راه اين شد كه به راهى افتادند كه منتهى به آتش دوزخ مىشد ، پس آتش دوزخ همان وردى است كه ورودشان به آن ورد خواهد بود كه چه بسيار بد مورودى است براى اينكه گوارايى ورد و شيرينى آن براى اين است كه حرارت جگر را مىنشاند و اندرون تفته عطشان را خنك مىكند و چنين وردى آب گوارا است نه آتش ، آن هم آتش دوزخ ، پس اگر آب خنك و گوارا مبدل به عذاب آتش شود ، مورود ( راه ورودى به لب آب ) وردى بسيار بد خواهد بود .
* ( « وَأُتْبِعُوا فِي هذِه لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ » ) * يعنى قوم فرعون امر فرعون را متابعت كردند ، لعنت خدايى هم آنان را متابعت كرد و لعنت خدا عبارت است از رحمت او و رانده شدن از ساحت قرب او كه به صورت عذاب غرق تجسم يافت ، ممكن هم هست بگوييم : لعنت ، حكمى است مكتوب از خداى تعالى در نامه اعمالشان به اينكه از رحمت الهى دور باشند كه اثر اين دورى از رحمت ، غرق شدن در دنيا و معذب شدن در آخرت باشد .
* ( « وَيَوْمَ الْقِيامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ » ) * ، كلمه « رفد » به معناى عطيه ( بخشش ) است و اصل در معناى « رفد » عون ( ياور ) بوده و اگر عطيه را نيز رفد و مرفود خواندهاند به اين مناسبت بوده كه عطيه ، گيرنده را در برآوردن حوائجش يارى مىدهد و معناى جمله مورد بحث اين است كه آن عطيه اى كه در قيامت به آنان داده مىشود عطيه بدى است و آن آتش است كه اينان در آن افروخته مىشوند و اين آيه نظير آيه زير است كه مىفرمايد : « وَأَتْبَعْناهُمْ فِي هذِه الدُّنْيا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ » « 1 » .
و چه بسا مفسرينى كه كلمه « يوم القيامة » را در آيه شريفه ظرفى متعلق به جمله « اتبعوا » و يا به كلمه « لعنة » گرفتهاند نظير كلمه « فى هذه » كه آن را نيز متعلق به آن يا اين دانسته و گفتهاند : معناى آيه چنين است كه خداى تعالى در دنيا و آخرت لعنت را دنبالشان قرار داد و يا چنين است كه خداى تعالى دنبالشان قرار داد لعنت دنيا و آخرت را ، آن گاه سخن را از نو آغاز كرده و فرموده : * ( « بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ » ) * يعنى بد است آن عطيه اى كه داده شده ، يعنى آن لعنتى كه اينان متبوع آن شدند و يا آن عطيه اى كه داده شدند و عبارت بود از اتباع به لعن .
و الحمد للَّه رب العالمين
هامش
( 1 ) ما در اين دنيا لعنت را تابع آن كرديم و ( در ) روز قيامت ايشان از دور شدگانند . « سوره قصص ، آيه 42 »