نباشد بلكه مراد رحمت خاصه الهى باشد كه مخصوص بندگان مؤمن او است ، بندگانى كه موجب شدهاند تا خدا آنان را در دينشان يارى دهد و از شمول غضب الهى و عذاب ريشه كن كننده نجاتشان بخشد هم چنان كه در آيه زير در باره اين رحمت فرموده : « إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَيَوْمَ يَقُومُ الأَشْهادُ » « 1 » .
* ( « وَنَجَّيْناهُمْ مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ » ) * - از ظاهر سياق بر مىآيد كه منظور از اين عذاب غليظ ، همان عذابى است كه كفار قوم هود ( ع ) را به كام خود كشيد ، در نتيجه جمله مورد بحث از قبيل عطف تفسير است نسبت به جمله قبلش . ولى بعضى « 2 » از مفسرين گفتهاند : مراد از آن ، عذاب آخرت است ، ليكن اين نظريه خيلى قابل اعتنا نيست .
* ( « وَتِلْكَ عادٌ جَحَدُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَه وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ . . . » ) *
و در اين دو آيه دو بار از داستان قوم عاد خلاصه گيرى شده ، بار اول خلاصه گيرى كرده و فرمود : * ( « وَتِلْكَ عادٌ جَحَدُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَه ) * . . . * ( وَيَوْمَ الْقِيامَةِ » ) * قوم عاد ، آيات پروردگار خود را كه همه حكمت و موعظت بود انكار كردند و نيز معجزه اى كه راه رشد را بر ايشان روشن ساخته و حق را از باطل برايشان مشخص مىكرد حاشا نمودند با اينكه علم به حقانيت آن پيدا كردند و تلخيص بار دوم از كلمه * ( « أَلا إِنَّ عاداً » ) * شروع مىشود كه ان شاء اللَّه به آن مىرسيم .
قوم عاد علاوه بر انكار آيات مشتمل بر حكمت و موعظت و انكار معجزه اى كه - گفتيم - راه رشد را بر ايشان روشن مىساخت ، رسولان پروردگار خود كه عبارت بودند از هود و انبياء قبل از آن جناب را نيز عصيان نمودند ، خواهيد پرسيد كه قوم هود همزمان با انبياء قبل از خود نبودند چطور آنان را عصيان كردند ؟ در پاسخ مىگوييم : عصيان يك پيغمبر ، عصيان همه پيغمبران است براى اينكه دعوت همه انبياء به يك دين است ، پس قوم هود اگر شخص هود پيغمبر ( ع ) را عصيان كردند با عصيان كردن او ساير انبياء را نيز عصيان كردهاند و اين مطلب از ظاهر كلام خداى تعالى در مواضعى ديگر نيز استفاده مىشود ، مانند آيه شريفه « كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ ألا تَتَّقُونَ » « 3 » كه صريحا مىفرمايد :
هامش
( 1 ) ما بطور حتم رسولان خود و آن افرادى را كه ايمان آوردند ، هم در زندگى دنيا و هم در روزى كه گواهان بپاخيزند يارى مىكنيم . « سوره مؤمن ، آيه 51 »
( 2 ) تفسير مجمع البيان ، ج 3 ، جزء 11 ، ص 172 .
( 3 ) قوم عاد رسولان خدا را تكذيب كردند ، آن زمان كه برادرشان هود به آنان گفت : چرا از خدا نمىترسيد . « سوره شعراء ، آيه 123 و 124 » .